Η εννοιολογική χαρτογράφηση ως γνωστικό εργαλείο στο δημοτικό σχολείο: μια μελέτη περίπτωσης για τη διδασκαλία του αναπνευστικού και του κυκλοφορικού συστήματος

Abstract

Η χρήση των Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνιών (ΤΠΕ), ως γνωστικά εργαλεία, βρίσκεται στο επίκεντρο του εκπαιδευτικού και ερευνητικού ενδιαφέροντος, με στόχο την αναμόρφωση του ευρύτερου παιδαγωγικού πλαισίου και την ουσιαστική ενίσχυση της μαθησιακής διαδικασίας. Στο πλαίσιο αυτό, η εννοιολογική χαρτογράφηση θεωρείται ένα ισχυρό εργαλείο, που μπορεί να ενταχθεί στην εκπαιδευτική πρακτική με στόχο την υποστήριξη της ενεργητικής μάθησης, της αναλυτικής και κριτικής ικανότητας, της διερεύνησης και συνεργατικής οικοδόμησης γνώσεων. Ειδικότερα, για τις Φυσικές Επιστήμες και τη Διδακτική τους, προτείνεται ο σχεδιασμός μαθησιακών δραστηριοτήτων που βασίζονται στις εποικοδομιστικές προσεγγίσεις για τη μάθηση, με στόχο οι μαθητές να τροποποιήσουν τα νοητικά μοντέλα και τις παρανοήσεις που έχουν για έννοιες, διαδικασίες και συστήματα του φυσικού κόσμου. Αντικείμενο της παρούσας διπλωματικής εργασίας, αποτελεί μία μελέτη περίπτωσης, σε δεκατέσσερις (14) μαθητές της ΣΤ’ τάξης ενός Δημοτικού Σχολείου στη διδασκαλία του αναπνευστικού και του κυκλοφορικού συστήματος του ανθρώπου, από το μάθημα των Φυσικών Επιστημών. Οι στόχοι της έρευνας ήταν να διερευνηθούν, η συμβολή της εννοιολογικής χαρτογράφησης στην οικοδόμηση της γνώσης των σχετικών θεμάτων, τα πλεονεκτήματα χρήσης της έναντι των παραδοσιακών μεθόδων διδασκαλίας και το πλαίσιο ένταξης και αξιοποίησης της εννοιολογικής χαρτογράφησης , μέσω του λογισμικού ΄΄Inspiration’’, στο δημοτικό σχολείο. Η μεθοδολογική προσέγγιση της έρευνας περιελάμβανε το σχεδιασμό μιας διδακτικής σκολουθίας με την κατασκευή εννοιολογικών χαρτών από τους μαθητές, με τη μέθοδο «χαρτί-μολύβι», αλλά και τη χρήση του λογισμικού ΄΄Inspiration’’. Τα ερευνητικά εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν για τη συλλογή δεδομένων ήταν, τα τεκμήρια των μαθητών (εννοιολογικοί χάρτες), το πρωτόκολλο παρατήρησης και τα φύλλα αξιολόγησης που μοιράστηκαν, τόσο στην πειραματική ομάδα, όσο και στην ομάδα ελέγχου. Η ανάλυση των ερευνητικών δεδομένων (εννοιολογικών χαρτών), έγινε με τη χρήση ενός πρωτοκόλλου και της ταξινομίας SOLO, η οποία χρησιμοποιήθηκε και κατά την ανάλυση των φύλλων αξιολόγησης των μαθητών. Τα αποτελέσματα της έρευνας ανέδειξαν ότι, οι μαθητές της πειραματικής ομάδας οικοδόμησαν τη γνώση για το αναπνευστικό και το κυκλοφορικό σύστημα με τα καλύτερα μαθησιακά αποτελέσματα, συγκριτικά με αυτών της ομάδας ελέγχου. Τέλος, αποδείχθηκε ότι, η εννοιολογική χαρτογράφηση με τη χρήση του λογισμικού αποτελεί μια «φιλική» προς τους μαθητές μαθησιακή στρατηγική, που ενισχύει τη μετατόπιση από την απλή παρουσίαση των πληροφοριών, στην ενεργητική μάθηση.