«Ὁ λόγος δυνάστης μέγας ἐστίν»: Η ρητορική και η ρητορεία στην Ιλιάδα

Abstract

Η παρούσα εργασία πραγματεύεται την ύπαρξη στοιχείων ρητορείας και ρητορικής στην Ιλιάδα. Αν και οι ιστορικοί της ρητορικής αμφισβήτησαν τη δυνατότητα ύπαρξης ρητορικών στοιχείων στο έπος πριν τη γένεση της ρητορικής, εντούτοις η φιλολογική έρευνα έχει καταδείξει πως στην Ιλιάδα συναντάται μία πρώιμη ρητορική πραγματικότητα που προοιωνίζεται την εμφάνιση της κλασικής ρητορικής. Ως εκ τούτου, τα στοιχεία της ομηρικής ρητορικής (επίκληση στην τιμή, στο υλικό κέρδος, στην εξουσία, στη δικαιοσύνη) συνυπάρχουν με τα στοιχεία της αριστοτελικής ρητορικής (λόγος, ήθος, πάθος) που ενυπάρχουν στο έπος σπερματικά. Το γεγονός αυτό πιστοποιεί η παρουσία αρχέτυπων ρητορικής στην Ιλιάδα, όπως η ζυγαριά του Δία και η απεικόνιση δίκης στην ασπίδα του Αχιλλέα, που εδράζονται στην έννοια της διχογνωμίας,η οποία παραπέμπει ευθέως στον λόγο και στον αντίλογο, στη ρήση και στην αντίρρηση. Επιστέγασμα των προαναφερθεισών απόψεων αποτελεί ο εντοπισμός στοιχείων της ομηρικής και αριστοτελικής πειθούς σε συγκεκριμένους λόγους, μονολόγους και διαλόγους του έπους.