Εταιρική υπευθυνότητα στον κλάδο παραγωγής – εμπορίας φαρμακευτικών, βιοτεχνολογικών προϊόντων και ιατρικού εξοπλισμού στην Ελλάδα

Abstract

Εισαγωγή: Η Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη (ΕΚΕ) αποτελεί ένα αναδυόμενο διαχειριστικό εργαλείο και ερευνητικό πεδίο όλων των προηγμένων κοινωνιών. Στην Ελλάδα, μεγάλο ποσοστό των επιχειρήσεων είναι πεπεισμένες για την αναγκαιότητα εφαρμογής πρακτικών ΕΚΕ, ωστόσο η μακροχρόνια κοινωνικοοικονομική κρίση και η πανδημία COVID-19, σε συνδυασμό με την υποβαθμισμένη κουλτούρα ΕΚΕ, δεν επέτρεψαν τη γρήγορη ανάπτυξη της. Σκοπός: Σκοπός της διδακτορικής διατριβής είναι η διερεύνηση της εταιρικής υπευθυνότητας στον κλάδο επιχειρήσεων της τεχνολογίας υγείας στην Ελλάδα. Ειδικότερα, διερευνώνται η εφαρμογή, το πεδίο και η έκταση υλοποίησης δράσεων ΕΚΕ, οι παράγοντες που επηρεάζουν την προώθησή της καθώς και οι δυνατότητες ανάπτυξής της στην Ελλάδα. Μεθοδολογία: Διεξήχθη συγχρονική μελέτη μέσω στρωματοποιημένης δειγματοληψίας σε εταιρείες του Συνδέσμου Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδος (ΣΦΕΕ), της Πανελλήνιας Ένωση Φαρμακοβιομηχανίας (ΠΕΦ) και του Συνδέσμου Επιχειρήσεων Ιατρικών και Βιοτεχνολογικών Προϊόντων (ΣΕΙΒ), το διάστημα από Απρίλιο 2021 έως Ιούνιο 2021. Η συλλογή των δεδομένων πραγματοποιήθηκε με τη χρήση ενός ανώνυμου, αυτοσυμπληρούμενου ερωτηματολογίου το οποίο περιελάμβανε τις εξής κατηγορίες ερωτήσεων: α) δημογραφικά χαρακτηρίστηκα δείγματος, β) πεδία δραστηριοποίησης ΕΚΕ, γ) ΕΚΕ και πανδημία (COVID-19) και δ) ΕΚΕ και θεσμοθέτηση. Για την περιγραφή των ποσοτικών μεταβλητών χρησιμοποιήθηκαν μέσες τιμές και τυπικές αποκλίσεις. Για την περιγραφή των ποιοτικών μεταβλητών χρησιμοποιήθηκαν οι απόλυτες (n) και οι σχετικές (%) συχνότητες. Πραγματοποιήθηκαν περιγραφικές και πολυπαραγοντικές στατιστικές αναλύσεις με χρήση του SPSS 25.0. Η επαγωγική στατιστική πραγματοποιήθηκες με την εφαρμογή του Pearson's chi-squared test (χ2 test). Οι μεταβλητές ήταν μη κανονικά κατανεμημένες και χρησιμοποιήθηκαν μη παραμετρικές δοκιμές. Για τη σύγκριση ποσοτικών μεταβλητών μεταξύ δυο ομάδων χρησιμοποιήθηκε η δοκιμή Mann–Whitney U, ενώ για τη σύγκριση ποσοτικών μεταβλητών μεταξύ περισσοτέρων από δυο ομάδων χρησιμοποιήθηκε η δοκιμή Kruskal-Wallis. H στατιστική σημαντικότητα τέθηκε σε επίπεδο 0,05. Αποτελέσματα: 74 εταιρείες αποτέλεσαν το τελικό δείγμα της παρούσας διδακτορικής διατριβής, δίνοντας ποσοστό ανταπόκρισης 77,7%. Η πλειοψηφία των συμμετεχόντων εταιρειών είναι πολυεθνικές στην Ελλάδα (62,2%) και δραστηριοποιούνται στην παραγωγή/ εμπορία φαρμάκων (40,5%), με ετήσιο κύκλο εργασιών ≥ 40.000.000€ (45,9%). Το 89,2% δήλωσε πως εφαρμόζει δράσεις ΕΚΕ και το 42,2% εξ αυτών εφαρμόζει για περισσότερα από 10 χρόνια, καταβάλλοντας ετησίως μέχρι και 100.000€ για σχετικές δράσεις. Επιπλέον, το 70,3% δήλωσε πως δεν διαθέτει αυτοτελές Τμήμα ΕΚΕ στην επιχείρηση και υπεύθυνο Τμήμα συντονισμού είναι το Διοικητικό Συμβούλιο (43,2%) το οποίο δεν διαθέτει σχετική εξειδίκευση (62,2%). Ωστόσο η πλειοψηφία του δείγματος (83,8%) πιστεύει πως η ύπαρξη αυτοτελούς Τμήματος ΕΚΕ θα συνέβαλε σημαντικά στις δράσεις. Η Υγεία - Δημόσια Υγεία (37,7%), αποτελεί τον κυριότερο τομέα δράσεων ΕΚΕ ο οποίος ενισχύεται κυρίως με τη χορηγία ιατροτεχνολογικών προϊόντων/ εξοπλισμού (45,9%). Το 75,7% ανέφερε την συνεισφορά στο κοινωνικό σύνολο ως τον σημαντικότερο ενθαρρυντικό παράγοντα για δράσεις ΕΚΕ και την γραφειοκρατία (45,9%) ως τον κυριότερο αποτρεπτικό παράγοντα. Το 67,6% ανταποκρίνεται στα αιτήματα/ παράπονα των καταναλωτών, προμηθευτών και συνεργατών και εφαρμόζει δράσεις στρατηγικών κοινωνικών επενδύσεων κυρίως για την ενδυνάμωση ασθενών (56,8%). Η πλειοψηφία του δείγματος δήλωσε πως εκπαιδεύει επαρκώς τους υπαλλήλους του σχετικά με την ΕΚΕ (35,1%) και τη συμμετοχή τους σε εθελοντικές δράσεις (32,4%), και για την προστασία του περιβάλλοντος, εφαρμόζει συστήματα περιβαλλοντικής διαχείρισης (35,1%). Αναφορικά με τις δράσεις ΕΚΕ κατά τη διάρκεια της πανδημίας (COVID-19), το 75,7% εφάρμοσε σχετικές δράσεις και το 62,2% κατέβαλε μέχρι 15% από το συνολικό προϋπολογισμό για την αντιμετώπιση της πανδημίας. Επιπλέον, ενώ το 37,8% δήλωσε πως οι πωλήσεις τους κατά τη διάρκεια της πανδημίας παρέμειναν σταθερές, το 48,6% ανέφερε πως ο προγραμματισμός τους για δράσεις ΕΚΕ αυξήθηκε. Επίσης, κατά τη διάρκεια της πανδημίας, η χορηγία ιατροτεχνολογικών προϊόντων/ εξοπλισμού (37,8%), η εκστρατεία ενημέρωσης για θέματα που αφορούν την προστασία της δημόσιας υγείας (37,8%), η βελτίωση υποδομών των μονάδων υγείας και η συντήρηση εξοπλισμού (37,8%) αποτελούν πολύ σημαντικές δράσεις ΕΚΕ. Ως προς τη θεσμοθέτηση της ΕΚΕ, το 97,3% δήλωσε πως η Πολιτεία οφείλει να επιβραβεύει τις κοινωνικά υπεύθυνες εταιρείες και να τους παρέχει σχετικά κίνητρα (91,9%), ενώ το διαφανές έργο θα πρέπει να είναι το κυριότερο κριτήριο για την ένταξη της επιχείρησης σε ένα θεσμοθετημένο σύστημα επιβράβευσης (78,4%). Η σύγκριση και επεξεργασία των εταιρικών χαρακτηριστικών του δείγματος τροποποιεί σημαντικά τα αποτελέσματα. Συγκεκριμένα, η κατηγορία της επιχείρησης (εθνική – πολυεθνική), ο κλάδος δραστηριοποίησης (παραγωγή/ εμπορία φαρμάκου - παραγωγή/ εμπορία ιατροτεχνολογικού εξοπλισμού & βιοτεχνολογικών προϊόντων και ο συνδυασμός των προηγούμενων κατηγοριών), ο κύκλος εργασιών της επιχείρησης και ο αριθμός των εργαζομένων μεταβάλλουν σημαντικά τις δράσεις και των τρόπο υλοποίησης της ΕΚΕ. Συμπεράσματα: Οι εταιρείες τεχνολογίας υγείας στην Ελλάδα συμμετέχουν σε πρωτοβουλίες ΕΚΕ. Τα ευρήματα και συμπεράσματα της παρούσας διδακτορικής διατριβής πρέπει να ληφθούν υπόψη τόσο από την Πολιτεία όσο και από τις ίδιες τις επιχειρήσεις προκειμένου να εφαρμοστούν και να υλοποιηθούν συντονισμένα προγράμματα ΕΚΕ τα οποία θα επιφέρουν θετικά αποτελέσματα σε κοινωνικό, περιβαλλοντικό και επιχειρησιακό επίπεδο.