Η διάσταση της Πολιτικής Προστασίας στο πλαίσιο της Πολιτικής Συνοχής στην ΕΕ: Η περίπτωση της πυρκαγιάς της Ανατολικής Αττικής του 2018

Abstract

Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η μελέτη της σχέσης μεταξύ της Πολιτικής Συνοχής και των Ευρωπαϊκών θεσμών με τις πολιτικές που εφαρμόζονται σε επίπεδο Χωρικού Σχεδιασμού και σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης (π.χ. φυσικές καταστροφές) εν γένει στην Ε.Ε. και σε δεύτερο επίπεδο η αποτύπωση αυτής της σχέσης στα χαμηλότερα επίπεδα σχεδιασμού των κρατών μελών της και συγκεκριμένα στη χώρα μας. Σε εθνικό επίπεδο, έχει σημειωθεί – παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχουν μηχανισμοί αλληλεπίδρασης και πλαίσια συνεργασίας μεταξύ Σχεδιασμού Έκτακτης Ανάγκης και Κανονικού Σχεδιασμού στη Ελλάδα. Ο Χωρικός Σχεδιασμός παραμένει περιορισμένος σε πολιτικές οργάνωσης του φυσικού χώρου, ενώ ο Σχεδιασμός Έκτακτης Ανάγκης έχει εξελιχθεί ιστορικά σε μία λογική εντολών ελέγχου και εκ των υστέρων χειρισμού καταστροφικών συμβάντων. Σε Ευρωπαϊκό επίπεδο η σχέση των δυο προαναφερθέντων πολιτικών σχεδιασμού δεν έχει μελετηθεί. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει δική της χωροταξική πολιτική καθώς δεν έχει θεσμικά την αρμοδιότητα για την άσκηση μιας Ευρωπαϊκής χωροταξικής πολιτικής. Η χωροταξία ήταν και εξακολουθεί να παραμένει καθαρά εθνική υπόθεση αφού η αρμοδιότητα για άσκηση (εθνικής) χωροταξικής πολιτικής ανήκει στα κράτη μέλη. Ωστόσο, αυτό πλέον αλλάζει. Σχετικά με την πρόληψη και διαχείριση φυσικών καταστροφών δεν υπάρχει μια συνεκτική συνολική πολιτική της Ε.Ε. καθώς η προστασία από φυσικές καταστροφές δεν αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα στην Ε.Ε. Η διερεύνηση της παραπάνω σχέσης θα λάβει χώρα με την χρήση μιας μεμονωμένης, περιγραφικής μελέτη περίπτωσης - «Case study» και συγκεκριμένα την πυρκαγιά της 23ης Ιουλίου του 2018 στην περιοχή Μάτι στην Ανατολική Αττική καθώς αποτελεί ένα φαινόμενο σύγχρονο, «ακραίο» ίσως και «μοναδικό», με μεγάλης έντασης και έκτασης επιπτώσεις. Ο ανύπαρκτος χωροταξικός και πολεοδομικός σχεδιασμός της υπό μελέτη περιοχής με την άναρχη δόμηση και την ανυπαρξία ελεύθερων χώρων, υποδομών κλπ. που εμποδίζαν την εξασφάλιση της βιωσιμότητά της και την «ασφαλή» χωρική της ανάπτυξη την κατέστησαν ως μια περιοχή αυξημένης τρωτότητας. Ταυτόχρονα κατά τη διαχείριση και αντιμετώπιση της κρίσης εμφανίστηκαν σημαντικές αδυναμίες σε ενέργειες επικοινωνίας, συντονισμού, λειτουργείας και συνεργασίας των θεσμικών οργάνων και υπηρεσιών σε επίπεδο τοπικό, εθνικό, ευρωπαϊκό με αποτέλεσμα ένα από τα καταστροφικότερα γεγονότα της σύγχρονης Ελλάδας. Η ένταση της καταστροφής στο Μάτι μας καταδεικνύει ότι το σύστημα σχεδιασμού αναφορικά με τη διαχείριση φυσικών καταστροφών (νομοθετικό πλαίσιο, θεσμοί, λειτουργία, οργάνωση κλπ.) χρήζει επαναπροσδιορισμού και επανεξέταση με σκοπό την υιοθέτηση περισσότερων πολιτικών πρόληψης και μείωσης κινδύνων, την απλούστευση του (θεσμοί, υπηρεσίες, διαδικασίες), την διακριτοποίηση των ρόλων και ευθυνών και την χρησιμοποίηση των εργαλείων που προσφέρει η Ευρωπαϊκή Ένωση.