Ιωάννου Κανανού: "Περὶ τοῦ ἐν Κωνσταντινουπόλει γεγονότος πολέμου". Μια φιλολογική και ιστορική προσέγγιση

Abstract

Ο Ιωάννης Κανανός, ένας άγνωστος συγγραφέας που εντάσσεται στους ελάσσονες ιστορικούς της ύστερης βυζαντινής περιόδου, περιγράφει -και μάλιστα ως αυτόπτης μάρτυρας- την τρίμηνη πολιορκία της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς τον Ιούνιο του 1422 με επικεφαλής τον σουλτάνο Μουράτ Β΄. Καταγράφει με πολλές λεπτομέρειες την προετοιμασία, τη στρατηγική, τα τεχνικά μέσα των Τούρκων και την τελική αποτυχία τους που αποδίδεται στη συμβολή της Θεοτόκου, παρά την αριθμητική υπεροχή τους. Πρόκειται για ένα κείμενο το οποίο δεν έχει αναδειχθεί όσο τα έργα άλλων ιστοριογράφων της ίδιας περιόδου. Είναι επίσης το μοναδικό κείμενο που παραδίδει διεξοδικά τη συγκεκριμένη πολιορκία της Κωνσταντινούπολης, η οποία αναφέρεται εντελώς συνοπτικά από τους ιστορικούς του 15ου αι. (Σφραντζή, Δούκα και Χαλκοκονδύλη). Στο εισαγωγικό μέρος αυτής της εργασίας παρουσιάζονται συνοπτικά κάποια στοιχεία σχετικά με τη βυζαντινή ιστοριογραφία (είδος, περίοδοι, βασικά χαρακτηριστικά, κύριοι εκπρόσωποι) και καταγράφεται το ιστορικό πλαίσιο, με σκοπό να αποδοθεί το κλίμα της παρακμής μέσα στο οποίο τοποθετείται το ιστορούμενο γεγονός, με κύρια χαρακτηριστικά τις πολιτικές και θρησκευτικές έριδες, την αδυναμία βοήθειας από τη Δύση και την άσχημη οικονομική κατάσταση που είχαν οδηγήσει το Βυζάντιο σε σταδιακή εξασθένηση και συρρίκνωση. Ακολουθεί η αναλυτική παρουσίαση του κειμένου, η απόδοσή του στη νέα ελληνική και ο πάσης φύσεως σχολιασμός του. Εξετάζονται γλωσσικά και υφολογικά στοιχεία και επισημαίνονται οι πληροφορίες που δίνει άμεσα και έμμεσα το κείμενο για ποικίλες πτυχές της πολιτικής, στρατιωτικής, κοινωνικής οργάνωσης του Βυζαντίου και των Οθωμανών κατά τον 15ο αι. Παράλληλα, επιχειρείται η ερμηνεία των επιλογών του συγγραφέα ως προς τα ιστορούμενα γεγονότα και τον τρόπο παρουσίασής τους με σκοπό να αναδειχθεί αυτό το ιδιαίτερα ενδιαφέρον, αλλά ελάχιστα έως τώρα μελετημένο κείμενο.