Δίκτυα εκπαιδευτικής διακυβέρνησης στα Πρότυπα Σχολεία της Ελλάδας: Η εξέλιξη του θεσμού της αριστείας στη σχολική αξιολόγηση

Abstract

Η παρούσα διατριβή συνιστά μια συμβολή στη μελέτη των δικτύων πολιτικής ενώ συγχρόνως στοχεύει στη διερεύνηση μιας ιδιαίτερης μορφής διακυβέρνησης στην ελληνική εκπαιδευτική πολιτική που αφορά στο ζήτημα της επαναφοράς και διατήρησης των Πρότυπων Σχολείων. Πιο συγκεκριμένα, τις τελευταίες δεκαετίες στο παγκοσμιοποιημένο πολιτικό περιβάλλον διαπιστώνεται ότι στη διαδικασία χάραξης πολιτικής, παράλληλα με την κυβέρνηση, συμμετέχουν δημόσιοι και ιδιωτικοί φορείς. Η ευρύτερη αυτή μετάβαση από την «κυβέρνηση» στη «διακυβέρνηση» εντοπίζεται τόσο στις χώρες με αποκεντρωμένες μορφές διοίκησης όσο και σε αυτές με συγκεντρωτικές. Στην ελληνική εκπαιδευτική πολιτική παρατηρείται μια ιδιαίτερη μορφή ανάδυσης μη θεσμισμένων δικτύων εκπαιδευτικής διακυβέρνησης που εμπλέκουν δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς με στόχο την επαναφορά και διατήρηση του θεσμού των Πρότυπων σχολείων χρησιμοποιώντας ως ιδεολογικό όχημα την αριστεία και την ανάγκη δημιουργίας «ποιοτικών σχολείων» που κατά την άποψή τους εξασφαλίζουν οι εξετάσεις εισαγωγής στα εν λόγω σχολεία. Τα δίκτυα αυτά μελετώνται τόσο ως προς τις στοχεύσεις τους, τη διάρθρωσή τους, τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ των ενεργών δρώντων υποκειμένων όσο και ως προς την επιρροή που ασκούν στη διαδικασία χάραξης εκπαιδευτικής πολιτικής. Η μελέτη αυτή εστιάζεται στην ανάδειξη, ανάλυση και ερμηνεία των νοηματοδοτήσεων που δίνουν τα κύρια ενεργά δρώντα υποκείμενά τους, εν προκειμένω οι σύλλογοι αποφοίτων των Προτύπων Σχολείων, όταν επιχειρούν να εκλογικεύσουν τις δράσεις τους ως προς τον τρόπο χάραξης της εκπαιδευτικής πολιτικής και τους προσανατολισμούς της. Η υιοθετείσα μεθοδολογία θεμελιώνεται στο συνδυασμό ποσοτικών και ποιοτικών μεθόδων. Μέσω των ποσοτικών μεθόδων αναπαρίστανται τα συγκεκριμένα δίκτυα εκπαιδευτικής διακυβέρνησης (με την χρήση του UCINET 6 και του NetDraw 2.114) ενώ μέσω των ποιοτικών μεθόδων φωτίζεται η πολυπλοκότητά τους. Παράλληλα αναλύεται και ερμηνεύεται τόσο ο τρόπος λειτουργίας αυτών των δικτύων εντός ενός συγκεντρωτικού εκπαιδευτικού συστήματος όπως είναι το ελληνικό όσο και οι επιπτώσεις της δομής τους στη διαδικασία χάραξης της εκπαιδευτικής πολιτικής στο συγκεκριμένο εθνικό συγκείμενο. Από την εμπειρική έρευνα προκύπτει ότι σχηματίζονται μη θεσμισμένα δίκτυα εκπαιδευτικής διακυβέρνησης που σχετίζονται με την επαναφορά και διατήρηση των Πρότυπων Σχολείων και στα οποία εμπλέκονται κυβερνητικοί, δημόσιοι και ιδιωτικοί φορείς. Παρά το γεγονός της ύπαρξης ενός συγκεντρωτικού εκπαιδευτικού συστήματος, τα δίκτυα αυτά εκμεταλλεύονται τις αδυναμίες του για να προωθήσουν, με όχημα την αριστεία και την ανάγκη αναβάθμισης της Παιδείας, μια ιδιαίτερη μορφή ιδιωτικοποίησης για ένα τμήμα της δημόσιας δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Από την ανάλυση των δικτύων αυτών φαίνεται ότι η διάρθρωσή τους σχετίζεται με την αποτελεσματικότητα ως προς τους στόχους τους και την επιρροή τους στην εκπαιδευτική πολιτική. Τα βασικά ενεργά δρώντα υποκείμενα της έρευνας εκλογικεύουν τη συμμετοχή τους στα δίκτυα αυτά αναφερόμενα στην ιστορικότητα των συγκεκριμένων σχολείων, στο χρέος για την εκπλήρωση της βούλησης των ευεργετών καθώς και στην ανάγκη ύπαρξης ποιοτικών σχολείων με εξετάσεις εισαγωγής.