Δοµηµένο περιβάλλον, ενεργητική µετακίνηση και φυσική δραστηριότητα. Μια συγκριτική µελέτη µεταξύ των πόλεων της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης

Abstract

Σκοπός της παρούσας έρευνας ήταν να διερευνήσει αν οι στάσεις των µαθητών έναντι της φυσικής δραστηριότητας, οι ανασταλτικοί παράγοντες της ενεργητικής µετακίνησης των µαθητών προς και από το σχολείο, η συµµετοχή των µαθητών σε οργανωµένες και µη οργανωµένες φυσικές δραστηριότητες καθώς και αν ο τρόπος µετακίνησής τους προς και από το σχολείο επηρεάζονται από το διαφορετικό φύλο, από τη διαφορετική τους ηλικιακή κατηγορία (διαφορετική σχολική βαθµίδα), από την κατάσταση της σωµατικής τους υγείας (κατηγορίες µε βάση το δείκτη µάζας σώµατος), την περιοχή διαµονής (Αττική-Θεσσαλονίκη), την απόσταση της διαµονής τους από το σχολείο, την διεύθυνση εκπαίδευσης που ανήκει το σχολείο που παρακολουθούν καθώς και τον τρόπο µετακίνησης προς και από το σχολείο (ενεργητικός-µικτός-παθητικός). Υποστηρικτικά διερευνήθηκαν αν οι στάσεις των εκπαιδευτικών έναντι στη φυσική δραστηριότητα, οι ανασταλτικοί παράγοντες της ενεργητικής τους µετακίνησης προς και από το σχολείο και η συµµετοχή τους σε µη οργανωµένες φυσικές δραστηριότητες επηρεάζονταν από δηµογραφικούς παράγοντες. Τέλος διερευνήθηκε το προφίλ των διευθυντών των σχολικών µονάδων, οι απόψεις τους σχετικά µε το δοµηµένο περιβάλλον και τις υποδοµές γύρω από το σχολείο, καθώς και οι παράγοντες που πίστευαν ότι επηρέαζαν την ενεργητική µετακίνηση των µαθητών προς και από το σχολείο. Στην έρευνα συµµετείχαν εθελοντικά 20932 µαθητές (10378 αγόρια και 10554 κορίτσια) ηλικίας 11-18 ετών, 1504 εκπαιδευτικοί (520 άνδρες και 984 γυναίκες) καθώς και 369 διευθυντές (234 άνδρες και 135 γυναίκες) από δηµόσια σχολεία όλων των βαθµίδων εκπαίδευσης των νοµών Αττικής και Θεσσαλονίκης. Η έρευνα διεξήχθη το σχολικό έτος 2012-2013. Η διαδικασία της επιλογής έγινε µε στρωµατοποιηµένη τυχαία δειγµατοληψία. Τα αποτελέσµατα των αναλύσεων (t-test) και (One Way Anova) έδειξαν ότι: α) οι στάσεις των µαθητών έναντι της φυσικής δραστηριότητας επηρεάζονταν από το διαφορετικό φύλο (t=21.688, df=20223, p<.05), από τις διαφορετικές ηλικιακές οµάδες (F(2,20222)=40.559, p< .05), από τη διαφορετική κατηγορία κατάστασης σωµατικής υγείας (F(3,20221)=50.713, p< .05), καθώς και από τις διαφορετικές διευθύνσεις εκπαίδευσης (F(8,20216)=10.088, p< .05), β) οι ανασταλτικοί παράγοντες της ενεργητικής µετακίνησης προς και από το σχολείο επηρεάζονταν από τον διαφορετικό τρόπο µετακίνησης προς και από το σχολείο (F(2,20651)=792.391, p< .05), από το διαφορετικό φύλο (t=7.160, df=20610.996, p< .05), από τις διαφορετικές ηλικιακές οµάδες (F(2,20668)=64.908, p< .05), από τη διαφορετική περιοχή διαµονής (t=2.29, df=20.669, p< .05), από την διαφορετική απόσταση διαµονής από το σχολείο (F(5,20165)=231.172, p< .05), από τη διαφορετική διεύθυνση εκπαίδευσης (F(8,20662)=47.226, p< .05), γ) η συµµετοχή σε µη οργανωµένες φυσικές δραστηριότητες επηρεάζονταν από τον διαφορετικό τρόπο µετακίνησης προς και από το σχολείο (F(2,20909)=49.419, p< .05), από το διαφορετικό φύλο (t=16.709, df=20349.060, p< .05), από τις διαφορετικές ηλικιακές οµάδες (F(2,20929)=816.959, p< .05), από τη διαφορετική περιοχή διαµονής (t=17.447, df=11879.413, p< .05), από την απόσταση διαµονής από το σχολείο (F(5,20390=27.614, p< .05), από την διαφορετική διεύθυνση εκπαίδευσης (F(8,20923)=51.609, p< .05), δ) η συµµετοχή σε οργανωµένες φυσικές δραστηριότητες επηρεάζονταν από τον διαφορετικο τρόπο µετακίνησης προς και από το σχολείο (F(2,20909)=16.599, p< .05), από το διαφορετικό φύλο (t=13.162, df=20925.585, p< .05), από τις διαφορετικές ηλικιακές οµάδες (F(2,20929)=521.600, p< .05), από τις διαφορετικές κατηγορίες κατάστασης σωµατικής υγείας (F(3,20928)=15.237, p< .05), από την απόσταση διαµονής από το σχολείο (F(5,20390=6.006, p< .05), από τη διαφορετική διεύθυνση εκπαίδευσης (F(8,20923)=9.403, p< .05), ε) ο τρόπος µετακίνησης προς και από το σχολείο επηρεάζονταν από το διαφορετικό φύλο (t=3.623, df=20907.402, p< .05), από τις διαφορετικές ηλικιακές οµάδες (F(2,20909)=101.824, p< .05), από τη διαφορετική κατάσταση σωµατικής υγείας (F(3,20908)=4.743, p< .05), από τη διαφορετική περιοχή διαµονής (t=7.309, df=12913.005, p< .05), από την διαφορετική απόσταση διαµονής από το σχολείο (F(5,20376=2323.210, p< .05) και από τη διαφορετική διεύθυνση εκπαίδευσης (F(8,20903)=212.595, p< .05). Όσον αφορά τους εκπαιδευτικούς τα αποτελέσµατα έδειξαν ότι η στάση τους έναντι στη φυσική δραστηριότητα δεν ήταν τόσο θετική, µόνο το 22,5 % µετακινούνταν δίχως µηχανοκίνητα µέσα καθώς και η συµµετοχή τους σε µη οργανωµένες φυσικές δραστηριότητες ήταν αρκετά χαµηλή. Τα αποτελέσµατα από τους διευθυντές έδειξαν ότι δεν υπάρχουν οι κατάλληλες υποδοµές ασφαλείας γύρω από το σχολείο για τις ενεργητικές µετακινήσεις των µαθητών προς και από το σχολείο. Η πλειοψηφία των διευθυντών θεωρεί ότι είναι σηµαντικό οι µαθητές να περπατούν ή να ποδηλατούν για τη µετακίνησηή τους προς και από το σχολείο αλλά από την άλλη µεριά, δεν το εφαρµόζουν για τον εαυτό τους. Παρόλο που οι µισοί διαµένουν σε µια απόσταση εντός 2000µ από την εργασία τους, µετακινούνται προς το σχολείο µε µηχανοκίνητα µέσα και σε αυτό το σηµείο δεν αποτελούν ένα καλό παράδειγµα για τους µαθητές. Θεωρούν ότι είναι απαραίτητο να πραγµατοποιηθούν µαθήµατα ή προγράµµατα κυκλοφοριακής αγωγής στα σχολεία και προτείνουν τρόπους για να ενισχύσουν τον ενεργητικό τρόπο µετακίνησή τους. Σε αυτό το πλαίσιο θα διοργάνωναν για ηµέρα ενεργητικής µετακίνησης προς και από το σχολείο. Η παρούσα έρευνα µπορεί να χρησιµοποιηθεί ως εργαλείο για την ασφαλή ενεργητική µετακίνηση των µαθητών, καθώς το περπάτηµα ή η χρήση ποδηλάτου προς και από το σχολείο είναι ένας τρόπος ενίσχυσης της φυσικής δραστηριότητας των µαθητών και καταπολέµησης της παχυσαρκίας, ενώ για κάποιους µαθητές µπορεί να αποτελεί και τη µοναδική ευκαιρία για φυσική δραστηριότητα. Μελλοντικές έρευνες µε τη χρήση γεωργαφικών πληροφοριακών συστηµάτων θα βοηθούσαν στην υλοποίηση στοχευµένων και ασφαλών δικτύων γύρω από το σχολείο.