Στάσεις επαγγελματιών υγείας απέναντι στο στίγμα που περιβάλλει την κατάθλιψη και τις διαθέσιμες θεραπευτικές προσεγγίσεις

Abstract

Εισαγωγή: Το στίγμα που περιβάλλει την κατάθλιψη αποτελεί το βασικότερο εμπόδιο στην παροχή επαρκούς ψυχιατρικής φροντίδας και την παροχή αποτελεσματικής θεραπείας, επιδεινώνοντας ακόμη περισσότερο την ήδη επιβαρυνόμενη κατάσταση της υγείας των ψυχικά ασθενών. Μειώνει την αυτό-εκτίμησή τους, επηρεάζοντας αρνητικά την ικανότητά τους για κοινωνικοποίηση, αναζήτηση ιατρικής βοήθειας, εργασία. Οι καθοριστικές επιπτώσεις που έχει στην ατομική ευημερία, στην κοινωνική συνοχή και στην ηθική και πολιτισμική διάσταση της κοινωνίας, καθιστούν την ανάγκη καταπολέμησής του επιτακτική. Σκοπός: Η καταγραφή της στιγματιστικής στάσης των επαγγελματιών υγείας απέναντι στην κατάθλιψη και τους ασθενείς που πάσχουν από αυτήν και τις διαθέσιμες θεραπευτικές προσεγγίσεις. Η παρούσα μελέτη διερεύνησε τις στάσεις των επαγγελματιών υγείας ενός επαρχιακού νοσοκομείου έναντι της ψυχικής ασθένειας, των μορφών θεραπείας-παρέμβασης για την αντιμετώπιση της νόσου, και των ψυχιατρικών φαρμάκων. Υλικό-Μέθοδος: Το δείγμα της μελέτης αποτέλεσαν 203 επαγγελματίες υγείας που εργάζονται στο Γ.Ν.Νοσοκομείου Κορίνθου, όλων των επαγγελματικών ομάδων και ειδικοτήτων. Η συλλογή του εμπειρικού υλικού πραγματοποιήθηκε με τη χρήση ερωτηματολογίου που περιελάμβανε μια κλίμακα 46 ερωτήσεων για την ανίχνευση των απόψεων των επαγγελματιών υγείας, με τη μέθοδο των προσωπικών δομημένων συνεντεύξεων. Τα δεδομένα αναλύθηκαν με τη μέθοδο της περιγραφικής στατιστικής και με τη στατιστική δοκιμασία Chi Square test. Για τη σύγκριση ποσοτικών μεταβλητών μεταξύ δύο ομάδων χρησιμοποιήθηκε το Student’s T-test. Για τη σύγκριση ποσοτικών μεταβλητών μεταξύ περισσότερων από δύο ομάδων χρησιμοποιήθηκε ο παραμετρικός έλεγχος ανάλυσης διασποράς ANOVA. Για τη διερεύνηση των παραγόντων που επηρεάζουν τις στάσεις των επαγγελματιών υγείας, εφαρμόστηκαν μοντέλα γραμμικής παλινδρόμησης. Η στατιστική ανάλυση των αποτελεσμάτων έγινε με το στατιστικό πρόγραμμα SPSS 17.0. Αποτελέσματα: Οι επαγγελματίες υγείας, παρά το γεγονός ότι παρουσίασαν περισσότερο αισιόδοξη στάση ως προς τις ικανότητες των ψυχικά ασθενών, φαίνεται να διατηρούν στερεότυπες αντιλήψεις, αποδεικνύοντας ότι ο στιγματισμός των ψυχικά πασχόντων και η προκατάληψη γύρω από την ψυχική νόσο εξακολουθούν να υφίστανται. Οι συμμετέχοντες προσδιόρισαν ως αποτελεσματικότερες μορφές θεραπείας τις ψυχοκοινωνικές και ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις, όπως τον κοινωνικό υποστηρικτικό περίγυρο (74,4%), την υγιεινή διατροφή και τη φυσική άσκηση (67,9%), την ψυχανάλυση (60,6%), τεχνικές χαλάρωσης (60,5%) και συμβουλευτική (53,2%), καταγράφοντας αμφιθυμικές στάσεις απέναντι στα ψυχιατρικά φάρμακα, αμφισβητώντας την αποτελεσματικότητά τους. Παρά το γεγονός ότι μόλις ένας στους δύο επαγγελματίες υγείας γνώριζε την ύπαρξη τηλεφωνικών γραμμών βοήθειας, θα απευθύνονταν σε επαγγελματία ψυχικής υγείας (68,5%) σε περίπτωση που εμφάνιζαν καταθλιπτικά συμπτώματα. Προσδιόρισαν την αύξηση των προβλημάτων ψυχικής υγείας στην εποχή μας κυρίως στην οικονομική αβεβαιότητα (59,1%), στην αδυναμία του χαρακτήρα (34%) και στην ανεργία (30,5%). Η οικονομική κρίση είχε άμεσο αντίκτυπο στους επαγγελματίες υγείας, καθώς επιβάρυνε τον ψυχισμό τους (78,3%) και δημιούργησε προβλήματα στην καθημερινότητα της εργασίας τους (86,7%). Συμπεράσματα: Η ειδικότητα ήταν ο σημαντικότερος ανεξάρτητος παράγοντας που επηρέασε στο δείγμα μας τις στάσεις απέναντι στην κατάθλιψη, ενώ οι στάσεις απέναντι στις θεραπευτικές προσεγγίσεις και στα ψυχιατρικά φάρμακα επηρεάστηκαν περισσότερο από το μορφωτικό τους επίπεδο. Τα αποτελέσματα της μελέτης φωτίζουν πτυχές του στίγματος που περιβάλλει την κατάθλιψη μέσα από τις στάσεις των ίδιων των επαγγελματιών υγείας απέναντι στην νόσο, οι οποίοι πρέπει να είναι πλήρως ενήμεροι για τη φύση, τις εκδηλώσεις και τη θεραπεία των ψυχικών διαταραχών. Παρά το γεγονός ότι η στάση των επαγγελματιών υγείας αποδεικνύεται λιγότερο στιγματιστική, ο στιγματισμός των ψυχικά ασθενών και η προκατάληψη γύρω από την ψυχική ασθένεια εξακολουθούν να υφίστανται. Για την αποτελεσματική καταπολέμηση του στίγματος που περιβάλλει την κατάθλιψη και τις διαθέσιμες θεραπευτικές προσεγγίσεις, κάθε παρέμβαση οφείλει να αντικρούσει συγκεκριμένες στερεοτυπικές πεποιθήσεις. Οι επαγγελματίες υγείας πρέπει να είναι πρωταγωνιστές, απαλλαγμένοι από το στίγμα που συνοδεύει τις ψυχικές ασθένειες καθώς μόνο με αυτό τον τρόπο θα είναι σε θέση να μεταδώσουν αισθήματα αισιοδοξίας και αποδοχής.