Διδασκαλία προσαρμοστικών κοινωνικών δεξιοτήτων στο ειδικό σχολείο. Μελέτη περίπτωσης μαθητή με σύνδρομο Down

Abstract

Η παρούσα έρευνα πραγματεύεται τη διαχείριση προβλημάτων κοινωνικής συμπεριφοράς και κοινωνικής προσαρμογής σε παιδί με σύνδρομο Down μέσω της διδασκαλίας προσαρμοσμένων κοινωνικών δεξιοτήτων στο ειδικό σχολείο. Στις υποθέσεις ερευνητικής εργασίας μελετάται: α) εάν η διδασκαλία των κοινωνικών δεξιοτήτων διευρύνει τα επίπεδα αυτονομίας του μαθητή με νοητική καθυστέρηση (σύνδρομο Down) και β) εάν το ΣΑΔΕΠΕΑΕ (Στοχευμένο Ατομικό Δομημένο Ενταξιακό Πρόγραμμα Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης) προσανατολισμένο στην κοινωνική προσαρμογή συνεισφέρει στις καθημερινές επικοινωνιακές δεξιότητες στο σχολείο και στο σπίτι. Η έρευνα διεξήχθη στο πεδίο της ειδικής αγωγής και εκπαίδευσης το σχολικό έτος 2013-2014 σε ειδικό σχολείο στο λεκανοπέδιο της Αττικής. Ειδικότερα, διεξήχθη από τον μήνα Οκτώβριο 2013 έως τον μήνα Απρίλιο 2014 με πεντάωρη φυσική ημερήσια παρουσία σε εβδομαδιαία βάση στο ειδικό σχολείο. Η μεθοδολογία που εφαρμόστηκε είναι η μεικτή, αποτελούμενη από ποσοτικά και ποιοτικά δεδομένα. Την ομάδα στόχου αποτέλεσαν ο μαθητής με νοητική καθυστέρηση (σύνδρομο Down) και οι ενήλικες που έρχονται σε επαφή μαζί του. Τα ποιοτικά δεδομένα συλλέχθηκαν μέσω της μεθοδολογίας της παρατήρησης. Ο τρόπος και χρόνος απασχόλησης της ομάδας στόχου ταυτοποιούνταν με την πρακτική άσκηση του ερευνητή και τη μελέτη περίπτωσης μαθητή με νοητική καθυστέρηση (σύνδρομο Down) με συμμετοχική παρατήρηση για 180 ώρες. Τα εργαλεία για τις παρατηρήσεις αποτελούνται από την εμπειρική παρατήρηση του μαθητή, τους πίνακες της άτυπης παιδαγωγικής αξιολόγησης - ΛΕΒΔ (Λίστες Ελέγχου Βασικών Δεξιοτήτων), το ΠΑΠΕΑ (Πλαίσιο Αναλυτικού Προγράμματος Ειδικής Αγωγής), τις παρατηρήσεις για τις γενικές μαθησιακές δυσκολίες, αλλά και τους διδακτικούς στόχους που ορίζονται μέσα από το σχεδιασμό του ετήσιου, μηνιαίου, εβδομαδιαίου και ημερήσιου διδακτικού προγράμματος, με έμφαση σε δεξιότητες που διευρύνουν τα επίπεδα αυτονομίας και κοινωνικής προσαρμογής. Ακολούθως, αναπτύχθηκε η παιδαγωγική μεθοδολογία του Στοχευμένου Ατομικού Δομημένου Ενταξιακού Προγράμματος Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης (ΣΑΔΕΠΕΑΕ). Σύμφωνα με αυτό, δομήθηκαν πέντε διαχειριστικές φάσεις: η εμπειρική παρατήρηση, η άτυπη παιδαγωγική αξιολόγηση, το διδακτικό σχέδιο διαφοροποιήσεων, η υλοποίηση του προγράμματος και η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας του σχεδίου. Ακόμη, συμπεριλήφθηκαν συνεντεύξεις από όλους τους εμπλεκόμενους ενήλικες με το μαθητή της μελέτης, με έμφαση τον εκπαιδευτικό ειδικής αγωγής που παρευρίσκεται δίπλα στο μαθητή. Τα ποσοτικά δεδομένα συλλέχθηκαν με τη χορήγηση μικρής κλίμακας ερωτηματολογίου με βάση τις υποθέσεις της έρευνας.