Ο Λόγος «Κατά Διογείτονος» του Λυσία (32)

Abstract

Η παρούσα Μεταπτυχιακή, Διπλωματική εργασία αφορά στο λόγο «Κατά Διογείτονος» του λογογράφου και ρήτορα Λυσία. Είναι βασισμένη σε βιβλιογραφικές αναφορές και αποτελείται από τέσσερα κεφαλαία. Στο πρώτο κεφάλαιο γίνεται μια σύντομη, γενική αναφορά στην τέχνη της ρητορικής. Δίνεται ο ορισμός του όρου ρητορική, αλλά και τα χρονικά πλαίσια μέσα στα οποία εντάσσεται, οι απαρχές της, η ακμή της, αλλά και ο σημαντικός ρόλος που έπαιξε το σοφιστικό κίνημα και κατ’ επέκταση οι σοφιστές στην ανάπτυξή της. Επιπλέον τμήμα του πρώτου κεφαλαίου αποτελείται από την διάκριση των τριών ειδών του ρητορικού λόγου, τη σχέση που έχει η ρητορική τέχνη με τους τρόπους δημιουργίας πειθούς, την απαραίτητη ύπαρξη του ομιλητή, του θέματος της ομιλίας και του ακροατή σε κάθε λόγο, τις αποδείξεις (πίστεις), αλλά και το ρόλο του λογογράφου σε έναν δικαστικό αγώνα. Στο δεύτερο κεφάλαιο αναλύεται η ζωή του Λυσία και το σπουδαίο έργο του το οποίο αποτελείται από 34 λόγους, που όμως δεν είναι όλοι άρτιοι και μερικά αποσπάσματα. Επίσης στο κεφάλαιο αυτό επισημαίνονται τα βασικά χαρακτηριστικά του Λυσία τα οποία είναι αδιαμφισβήτητα, σύμφωνα με τον Διονύσιο τον Αλικαρνασσέα, η καθαρότητα της γλώσσας, η ακρίβεια της έκφρασης, η αρμονία της φράσης, η διαύγεια και η συντομία των γεγονότων, η ζωντάνια και η απλότητα στην περιγραφή των προσώπων, η ηθοποιία και η σπουδαιότερη αρετή γι’ αυτόν που είναι η χάρη, αλλά και το ύφος αυτού, το οποίο χαρακτηρίζεται από καθαρότητα, πειστικότητα, ζωντάνια, απλότητα, με απουσία ποιητικού λεξιλογίου και φειδωλή χρήση σχημάτων λόγου. Το τρίτο κεφάλαιο καλύπτεται από το θεσμό της επιτροπείας. Δίνονται πληροφορίες για το ήταν ο θερμός αυτός, ποιοι ορίζονταν επίτροποι, ποια ήταν τα δικαιώματα, αλλά και οι υποχρεώσεις τους, και πόσο διαρκούσε ο θεσμός. Στο τέταρτο και τελευταίο κεφάλαιο γίνεται παρουσίαση και ανάλυση του λόγου «Κατά Διογείτονος», ενός λόγου που εκφωνήθηκε σε δίκη επιτροπής στην Ηλιαία. Πιο συγκεκριμένα αναφέρεται η χρονολογία του λόγου, το νομικό πλαίσιο στο οποίο εκφωνήθηκε ο λόγος, η υπόθεση του λόγου και η δομή αυτού, που αποτελείται από το Προοίμιο (§1-3) το οποίο χαρακτηρίζεται από συντομία, περιεκτικότητα, απλότητα στο ύφος, ενώ με έξυπνο τρόπο διαγράφει θετικά την προσωπικότητα του ομιλητή και αρνητικά αυτή του αντιδίκου. Στη Διήγηση (§4-18) παρουσιάζεται με κάθε λεπτομέρεια η κρίσιμη για την υπόθεση που εκδικάζεται δράση με στόχο την ενημέρωση, τη διαφώτιση, και κατατόπιση του ακροατή με τρόπο επωφελή για την πλευρά που εκπροσωπείται. Στις Αποδείξεις (Πίστεις) (§19-29) αναφέρονται όλα τα αποδεικτικά στοιχεία που δείχνουν ότι ο Διογείτων είναι ένοχος. Χρησιμοποιεί έντεχνες και άτεχνες πίστεις προκειμένου να αποδείξει ότι ο κατηγορούμενος καταχράστηκε ως επίτροπος την περιουσία των ορφανών. Ένα μέρος του τμήματος της απόδειξης και ο επίλογος δεν έχει διασωθεί. Ακόμα στο κεφάλαιο αυτό θίγεται η ηθοποιία που χρησιμοποιεί ο ρήτορας και η παθοποιία. Συμπερασματικά, ο λόγος «Κατά Διογείτονος» αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα των λόγων του Λυσία, αφού αναδεικνύει όλα τα βασικά χαρακτηριστικά του ρήτορα και όσον αφορά την δομή και όσον αφορά το ύφος του. Μέσα από αυτόν πληροφορούμε για διάφορους θεσμούς του αττικού δικαίου, για τον τρόπο ζωής και τους νόμους στην Αθήνα των κλασικών χρόνων, διαπιστώνοντας πόσο σημαντική πηγή αποτελούν οι δικανικοί λόγοι των αττικών ρητόρων για το δίκαιο της εποχής εκείνης.