Οι γλωσσικές επιλογές στην ποίηση και τη στιχουργική του Νίκου Γκάτσου: Μια μελέτη με σώματα κειμένων

Abstract

Στην παρούσα εργασία μελετάται η ποιητική και στιχουργική παραγωγή του Νίκου Γκάτσου με τη χρήση της μεθοδολογίας των σωμάτων κειμένων. Πιο συγκεκριμένα, για τους σκοπούς της έρευνας συγκροτήθηκε το σώμα κειμένων Νίκου Γκάτσου (περίπου 41 χιλιάδες δείγματα), το οποίο συγκρίθηκε με το λογοτεχνικό υποσώμα του Διαχρονικού Σώματος Ελληνικών Κειμένων του 20ού αιώνα (1900-1989) για να εντοπιστεί το λεξιλόγιο που είναι στατιστικά σημαντικό (λέξεις-κλειδιά) για το έργο του Γκάτσου. Μελετήθηκαν λεπτομερώς οι εκατό πρώτες λέξεις-κλειδιά, οι οποίες διακρίθηκαν στις εξής κατηγορίες: α) λέξεις-κλειδιά που σχετίζονται με τη φύση, β) λέξεις-κλειδιά που σχετίζονται με τον χρόνο, γ) ρηματικοί τύποι και ρήματα σε προστακτική, δ) ηχομιμητικές λέξεις και επιφωνήματα. Αναγνωρίστηκαν οι συμβολισμοί των ουράνιων σωμάτων και των καιρικών φαινομένων, των πτηνών και του υγρού στοιχείου ως αρχέγονα στοιχεία που αποτελούν μοτίβα και της δημοτικής παράδοσης. Ως προς τις λέξεις-κλειδιά που δηλώνουν τον χρόνο, η νύχτα και η βραδιά είναι ο ποιητικός χρόνος της μοναξιάς, της απώλειας και της θλίψης. Η αυγή, χρόνος μεταιχμιακός, σηματοδοτεί την έναρξη ευχάριστων ή δυσάρεστων καταστάσεων. Οι ρηματικοί τύποι συνδέονται με την έλλειψη, το κενό και την έκκληση για συμπαράσταση και επικοινωνία. Λέξεις ηχομιμητικές και επιφωνηματικά στοιχεία είναι ιδιαίτερα σημαντικά στα στιχουργήματα του Γκάτσου και εξυπηρετούν τη ρυθμικότητα, δίνοντας ένα τόνο αρχετυπικής αυθόρμητης λατρείας.