Γνώσεις και στάσεις των ιατρών της Πρωτοβάθμιας Περίθαλψης του νομού Αχαΐας σχετικά με τη χορήγηση αντιβιοτικών σε ασθενείς

Abstract

Εισαγωγή: Η θέση των φαρμακευτικών σκευασμάτων στο πλαίσιο της Δημόσιας Υγείας έχει καθοριστεί από την αρχαιότητα και αποτελεί και σήμερα μέρος της ανάπτυξης των νέων τεχνολογιών στον τομέα της υγείας. Η αντοχή που έχουν αναπτύξει οι διάφοροι μικροβιακοί παράγοντες λόγω της υψηλής χρήσης αντιβιοτικών σκευασμάτων αποτελεί ένα σημαντικό πρόβλημα δημόσιας υγείας, που μπορεί εν δυνάμει να επηρεάσει όχι μόνο τις παρούσες αλλά και τις μελλοντικές γενιές, αλλά και το οικονομικό status του εκάστοτε υγειονομικού συστήματος. Η αντίσταση στα αντιβιοτικά αυξάνεται σε επικίνδυνα υψηλά επίπεδα σε όλα τα μέρη του κόσμου. Νέοι μηχανισμοί αντίστασης αναδύονται και εξαπλώνονται παγκοσμίως, απειλώντας την ικανότητα του ατόμου σε κοινές μολυσματικές ασθένειες. Ένας αυξανόμενος κατάλογος λοιμώξεων - όπως η πνευμονία, η φυματίωση, η γονόρροια και οι ασθένειες των τροφίμων - γίνονται όλο και πιο δύσκολες και μερικές φορές αδύνατες, καθώς τα αντιβιοτικά γίνονται λιγότερο αποτελεσματικά. Όταν τα αντιβιοτικά μπορούν να αγοραστούν για ανθρώπινη ή ζωική χρήση χωρίς ιατρική συνταγή, η εμφάνιση και η εξάπλωση της αντίστασης επιδεινώνεται. Παρομοίως, σε χώρες χωρίς συνήθεις κατευθυντήριες γραμμές θεραπείας, τα αντιβιοτικά συχνά υπερβάλλονται από ιατρούς και κτηνιάτρους και χρησιμοποιούνται υπερβολικά από το κοινό. Σκοπός: Στόχος της παρούσας εργασίας είναι ως εκ τούτου η διερεύνηση της γνώσης και της στάσης των ιατρών σχετικά με την κατάχρηση των αντιβιοτικών που μπορεί να οδηγήσει σε ανάπτυξη ανοχής των μικροβιακών παραγόντων. Μεθοδολογία: Η μελέτη σχεδιάστηκε υπό την επίβλεψη και χορήγηση σταθμισμένου ερωτηματολογίου από την καθηγήτρια κυρία Γείτονα. Για την αποφυγή τυχόν ηθικών θεμάτων που θα μπορούσαν να προκύψουν, στην πρώτη σελίδα του ερωτηματολογίου αναφερόταν ο σκοπός του ερωτηματολογίου και η διατήρηση της εχεμύθειας των προσωπικών δεδομένων των συμμετεχόντων προς ενημέρωσή τους. Το ερωτηματολόγιο διαμοιράστηκε σε ιατρούς των Κέντρων Υγείας των περιοχών Ακράτας, Χαλανδρίτσας, Ερυμάνθειας, Κλειτορίας και Κάτω Αχαγιάς. Η διαδικασία των ερωτηματολογίων διεξήχθη από τον Ιούλιο 2019 έως τέλη Νοεμβρίου 2019. Η συμπλήρωση του ερωτηματολογίου πραγματοποιήθηκε κατά τον ελεύθερό τους χρόνο γεγονός που σημαίνει και αποδοχή της συμμετοχής, ενώ διήρκησε περίπου 5-10 λεπτά για να συμπληρωθεί. Ο συνολικός αριθμός των απασχολουμένων ιατρών στις ως άνω αναφερόμενες περιοχές ήταν 70 στους οποίους και διαμοιράστηκε το ερωτηματολόγιο. Από τους 70 ιατρούς δέχθηκαν να συμμετάσχουν στην έρευνα 67 ιατροί. Οι τρεις ιατροί που αρνήθηκαν να συμπληρώσουν το ερωτηματολόγιο δήλωσαν ιδιαίτερα μεγάλο φόρτο εργασίας. Από τα 67 ερωτηματολόγια εξαιρέθηκαν της στατιστικής ανάλυσης 4 ερωτηματολόγια λόγω μη πλήρους συμπλήρωσης των δημογραφικών και λοιπών στοιχείων. Εν τέλει, ο τελικός αριθμός των πλήρως συμπληρωμένων ερωτηματολογίων ήταν 63. Αποτελέσματα: Στην έρευνα συμμετείχαν 70 ιατροί εκ των οποίων η διαφοροποίηση του φύλου δεν παρουσιάζει κάποια ιδιαίτερη στατιστική διαφορά ποσοστιαία καθώς το σύνολο των ερωτώμενων διαμοιράζεται μεταξύ των δύο φύλων κατά το ήμισυ. Οι κύριες ηλικιακές ομάδες που συμπλήρωσαν το ερωτηματολόγιο ήταν οι ομάδες <35 ετών, 36-45 ετών, 46-55 ετών, και >56 ετών με ποσοστά 14,29%, 26,98%, 41,27%, και 6,35% αντίστοιχα. Η πλειοψηφία των ιατρών απάντησαν ότι θεωρούν ότι η μικροβιακή αντοχή αποτελεί σημαντικό πρόβλημα για την Ελλάδα με ποσοστό 93,22%. Η επόμενη ερώτηση αφορούσε την επιλογή των κύριων αιτιών μικροβιακής αντοχής με επιλογή διαβαθμισμένης απάντησης ανά κατηγορία. Για την καλύτερη αποτύπωση των αποτελεσμάτων παρατίθενται τα Γραφήματα ανά επιλογή του ερωτώμενου. Ήτοι σε ότι αφορά την καταχρηστική συνταγογράφηση η πλειοψηφία των ερωτώμενων τη θεωρεί ως πολύ σημαντική αιτία με ποσοστό 69,35%. Αντίθετα σε ότι αφορά τη χρήση αντιβιοτικών ευρέως φάσματος η πλειοψηφία των ερωτώμενων απάντησε ότι τη θεωρεί σημαντική με ποσοστό 42,37% έναντι 35,59% της επιλογής πολύ σημαντική. Μέτρια χαρακτηρίζει τη κυριότητα της αιτίας της μικροβιακής αντοχής το 37,5% με ισόποσο ποσοστό για την επιλογή σημαντικό σε ότι αφορά τη μεγάλη διάρκεια αντιμικροβιακής θεραπείας. Παρά τα αναγραφόμενα στον WHO σχετικά με την ασφάλεια και υγιεινή στο χώρο εργασίας και την καταπολέμηση της μετάδοσης λοιμώξεων , οι ερωτώμενοι ιατροί θεωρούν μετρίως κύρια αιτία την υγιεινή των χεριών, με ποσοστό 36,84%. Το αυτό ισχύει και για τη μη έγκαιρη αφαίρεση ιατρικών συσκευών καθετήρων με ποσοστό 53,33% της επιλογής μέτρια. Από ότι φαίνεται από τις απαντήσεις των ιατρών, η επιρροή των φαρμακευτικών αντιπροσώπων δεν αποτελεί την κύρια αιτία μικροβιακής αντοχής με την επιλογή μέτρια να κατέχει το 47,54%. Ως περισσότερο κύρια αιτία οι ιατροί αναφέρουν με ποσοστό 79,37% την αυτοθεραπεία, όπως και τη χορήγηση αντιβιοτικών από τους φαρμακοποιούς χωρίς συνταγογράφηση με ποσοστό 74,60%. Η επιλογή εκπαίδευση στη συνταγογράφηση και ύπαρξη και τήρηση εθνικών-διεθνών οδηγιών και πρωτοκόλλων χαρακτηρίζεται ως πολύ σημαντική παράμετρος με ποσοστό 54,10% και 78,69% αντίστοιχα. Η πιο σημαντική ανεπιθύμητη ενέργεια της κατάχρησης των αντιβιοτικών κρίνεται η μικροβιακή αντοχή. Στη δεύτερη θέση κατατάσσεται η καταστροφή των χρήσιμων βακτηριδίων και εξασθένιση της ανοσίας ενώ η λιγότερο σημαντική κρίνεται η γενική συμπτωματολογία. Αξίζει να αναφερθεί ότι η πλειοψηφία των ιατρών είχε σχεδόν την ίδια άποψη για την περισσότερο σημαντική και λιγότερο σημαντική ανεπιθύμητη ενέργεια. Στην αντιβιοτική συνταγογράφηση για οξεία μέση ωτίτιδα για παιδιά η πλειοψηφία των ιατρών απάντησε ότι σπάνια προβαίνει σε συνταγογράφηση αντιβιοτικών με ποσοστό 47,62%. Εντύπωση προκαλεί ότι το 36,68% των ιατρών συνταγογραφεί αντιβιοτικά σε παιδιά για οξεία μέση ωτίτιδα. Η επόμενη ερώτηση αφορούσε τη νόσο που προκαλεί στον ιατρό τη μεγαλύτερη διαγνωστική αβεβαιότητα με πιθανή χορήγηση αντιβιοτικού. Η επιλογή των ερωτηθέντων ιατρών ήταν η λοίμωξη του αναπνευστικού με ποσοστό 33,33%. Ακολουθεί η βρογχίτιδα με ποσοστό 20,63% και η ουρολοίμωξη με ποσοστό 19,05%. Η διαγνωστική αβεβαιότητα και η ικανοποίηση των ασθενών κρίνονται ως οι κύριες αιτίες καταχρηστικής συνταγογράφησης. Η συντριπτική πλειοψηφία απάντησε ότι σπάνια παρατηρεί κάποια ανεπιθύμητη ενέργεια μετά τη χορήγηση ενός αντιβιοτικού με ποσοστό 87,10%. Συμπεράσματα: Η μη κατάλληλη χρήση αντιβιοτικών και η ανθεκτικότητα των μικροβίων αποτελούν σημαντικές προκλήσεις για τη δημόσια υγεία. Οι επεμβατικές στρατηγικές απαιτούν εξακρίβωση των αντιλήψεων των κύριων ενδιαφερομένων φορέων και την τεκμηρίωση των προκλήσεων για την αλλαγή των πρακτικών. Παρουσιάζονται ενδεικτικές μελέτες σχετικά με τη γνώση και τη στάση των ιατρών αφορούσα τη λήψη και χορήγηση αντιβιοτικών παραγόντων, παγκοσμίως, εντάσσοντας και αναπτυγμένες χώρες αλλά και αναπτυσσόμενες. Η εκπαίδευση και η ευαισθητοποίηση μεταξύ των ατόμων που εμπλέκονται σε αντιμικροβιακή χρήση είναι ζωτικής σημασίας για τη συγκράτηση της μικροβιακής αντοχής.