Η συμβολή της Δραματικής Τέχνης στην καλλιέργεια της κοινωνικής ικανότητας μαθητών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. Μια έρευνα δράσης σε μαθητές Δ΄ Δημοτικού.

Abstract

Πρόθεση της μελέτης που ακολουθεί ήταν να διερευνήσει τον θετικό αντίκτυπο εργαστηρίων δραματικής τέχνης στην ανάπτυξη της κοινωνικής ικανότητας μαθητών δημοτικής εκπαίδευσης. Πρόκειται για μια έρευνα δράσης, που διεξήχθη κατά το σχολικό έτος 2020-21, στο 4ο Δημοτικό σχολείο Κορίνθου. Πιο συγκεκριμένα, πραγματοποιήθηκαν 12 παρεμβάσεις δραματικής τέχνης κατά την περίοδο Ιανουάριου-Μαΐου 2021 . Η ερευνήτρια χρησιμοποίησε ερευνητικό δείγμα ευκολίας, το οποίο περιλάμβανε τα δύο τμήματα της Τετάρτης δημοτικού. Ο συνολικός αριθμός συμμετεχόντων ανήλθε σε 39 μαθητές, 19 στην ομάδα πειράματος και 20 στην ομάδα ελέγχου. Ακολουθήθηκε η μεικτή ερευνητική μέθοδος, με τη συγκέντρωση ποσοτικών και ποιοτικών δεδομένων. Ως προς την ποσοτική έρευνα χρησιμοποιήθηκε το ερωτηματολόγιο αυτό-αναφοράς: πολλαπλής πηγής αξιολόγησης της κοινωνικής ικανότητας των παιδιών (ΠΠΑΚΙ), των Junttila et al. (2006), στην ελληνική εκδοχή των Μαγκώτσιου, Γούδα και Χασάνδρα (Magotsiou, Goudas, & Hasandra, 2006), το οποίο απαντήθηκε από τους μαθητές σε δύο χρόνους, πριν και μετά τις παρεμβάσεις. Η ερευνήτρια επεξεργάστηκε τα δεδομένα που συνέλεξε με το Statistical Package for the Social Science (SPSS). Στην ποιοτική έρευνα εφαρμόστηκε η συμμετοχική παρατήρηση με τη χρήση σημειώσεων πεδίου. Επίσης, διενεργήθηκαν από την ερευνήτρια ημιδομημένες, προσωπικές συνεντεύξεις με εκπαιδευτικούς της πειραματικής ομάδας, ενώ συμπληρωματικά χρησιμοποιήθηκαν γραπτά και υλικά τεκμήρια των μαθητών. Τα συμπεράσματα της μεικτής έρευνας επιβεβαίωσαν σε μεγάλο βαθμό τον αρχικό σκοπό της μελέτης για τη θετική επίδραση της δραματικής τέχνης στην κοινωνική ικανότητα μαθητών Τετάρτης τάξης δημοτικού σχολείου. Η ποσοτική ανάλυση έδειξε για την πειραματική ομάδα στατιστικά σημαντική αύξηση της ενσυναίσθησης και μείωση της πρόκλησης αναστάτωσης και της οξυθυμίας, ενώ ως προς τη συνεργασία δεν προέκυψε στατιστικά σημαντική διαφορά. Αντίθετα η ποιοτική έρευνα επιβεβαίωσε την πρόοδο της ομάδας πειράματος και ως προς τους τέσσερις παράγοντες του ερωτηματολογίου, εντοπίζοντας βελτίωση και σε άλλους τομείς της κοινωνικής ικανότητας όπως η ανάπτυξη της αυτοεκτίμησης και της αυτοπεποίθησης των μαθητών, η ενίσχυση της ομαδικότητας και των φιλικών σχέσεων (και μεταξύ των δύο φύλων) και η καλλιέργεια δεξιοτήτων όπως η ενεργητική ακρόαση και ο διάλογος. Με αυτόν τον τρόπο η παρούσα έρευνα μπορεί να συνδράμει στην ευρύτερη ερευνητική προσπάθεια για τη συνεισφορά της δραματικής τέχνης στην κοινωνική ανάπτυξη των παιδιών. Τονίζεται ωστόσο η ανάγκη περαιτέρω ερευνητικών εφαρμογών μεγαλύτερης έκτασης και διάρκειας. Η εργασία αποτελείται από τέσσερα κεφάλαια. Το πρώτο κεφάλαιο αναφέρεται στη βιβλιογραφική ανασκόπηση της ανεξάρτητης και της εξαρτημένης μεταβλητής. Πιο συγκεκριμένα προσεγγίζεται εννοιολογικά η κοινωνική ικανότητα και εξετάζεται η δυσκολία υιοθέτησης ενός κοινά αποδεκτού ορισμού, λόγω της πολύπλοκης φύσης της. Στη συνέχεια, αναλύονται οι μέθοδοι και οι τεχνικές αξιολόγησής της, ενώ αναφέρονται παράγοντες που επιδρούν στην ανάπτυξή της, όπως η οικογένεια, οι εκπαιδευτικοί και οι ομάδες συνομηλίκων. Όσον αφορά τη δραματική τέχνη, σημειώνεται η πολυδιάστατη φύση της έννοιας, γίνεται μία ιστορική αναδρομή της πορείας της στον χώρο της εκπαίδευσης, ενώ ακολουθούν τα βασικά χαρακτηριστικά και οι μέθοδοι διδασκαλίας καθώς και η επίδρασή της στην κοινωνική ικανότητα. Το δεύτερο κεφάλαιο είναι αφιερωμένο στη μεθοδολογία που εφαρμόστηκε. Προσδιορίζονται το ερευνητικό πρόβλημα, ο σκοπός και τα ερευνητικά ερωτήματα. Στη συνέχεια, παρουσιάζονται η μέθοδος, το ερευνητικό δείγμα καθώς και τα ερευνητικά μέσα συλλογής των στοιχείων: ερωτηματολόγιο αυτοαναφοράς, συμμετοχική παρατήρηση, ημιδομημένες συνεντεύξεις. Ακολουθεί η μέθοδος ανάλυσης των ποσοτικών και των ποιοτικών δεδομένων και το κεφάλαιο ολοκληρώνεται με την περιγραφή της ερευνητικής διαδικασίας και τον σχεδιασμό των ερευνητικών παρεμβάσεων. Στο τρίτο κεφάλαιο γίνεται η παρουσίαση των αποτελεσμάτων από τη στατιστική ανάλυση των απαντήσεων στα ερωτηματολόγια, καθώς και των ευρημάτων από τις σημειώσεις πεδίου και τις συνεντεύξεις. Στο τέταρτο κεφάλαιο, ακολουθεί η συζήτηση των ερευνητικών αποτελεσμάτων/ευρημάτων, θέτονται οι ερευνητικοί περιορισμοί και διατυπώνονται προτάσεις για μελλοντικές ερευνητικές προσπάθειες.