Το θέατρο forum ως μέσο ενίσχυσης της αυτο-έκφρασης των εφήβων. Μια έρευνα δράσης σε μαθητές ΣΤ΄ Δημοτικού

Abstract

Η αυτο-έκφραση αποτελεί μια πολύ σημαντική λειτουργία του ανθρώπου για τη διασφάλιση της ψυχικής και σωματικής του ευημερίας, αλλά και την υγιή επικοινωνία και αλληλεπίδρασή του με τους άλλους ανθρώπους. Τα παιδιά απορροφούν τα πρότυπα αυτο-έκφρασης από το οικογενειακό τους περιβάλλον, καθώς οι συναισθηματικές και οι επικοινωνιακές λειτουργίες των μελών της οικογένειας αποτελούν ένα αλληλεξάρτητο και αλληλένδετο σχεσιακό σύστημα. Το σχολείο, ωστόσο, ως ένας σημαντικός φορέας κοινωνικοποίησης του ατόμου, θα μπορούσε να επηρεάσει την εκφραστικότητα των παιδιών ως έναν βαθμό. Μάλιστα, ο ρόλος του δασκάλου μπορεί να λειτουργήσει ως συνέχεια ή προς ενίσχυση της εσωτερίκευσης του γονέα (Φρέιρε, 1977:191). Παράλληλα, το θέατρο αποτελεί ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο για να προσεγγίσουμε τον τομέα της έκφρασης. Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, με την παρούσα έρευνα προσπαθήσαμε να μελετήσουμε κατά πόσο ένα πρόγραμμα 12 παρεμβάσεων του Θεάτρου του Καταπιεσμένου, και ειδικότερα της τεχνικής του Θεάτρου Φόρουμ, ενισχύει την αυτο-έκφραση των εφήβων και αν αυτό επηρεάζει τη συναισθηματική εκφραστικότητα αυτών στα μέλη της οικογένειάς τους. Η πειραματική ομάδα των εφήβων αποτελούταν από 15 μαθητές ΣΤ’ Δημοτικού, ενώ η ομάδα ελέγχου από εξίσου 15 μαθητές της διπλανής ΣΤ’ τάξης του ίδιου σχολείου της Αθήνας. Ειδικότερα, η εν λόγω έρευνα χρησιμοποίησε μεικτές μεθόδους, συνδυάζοντας ταυτόχρονα ποσοτικά και ποιοτικά δεδομένα. Για την ακρίβεια, για την ποσοτική ανάλυση χορηγήθηκε το ερωτηματολόγιο της Συναισθηματικής Εκφραστικότητας στην Οικογένεια (Self-Expressiveness in the Family for Children Questionnaire - SFEQ-Hel) (Halberstadt et al., 1995), το οποίο συμπληρώθηκε την ίδια χρονική περίοδο και από την πειραματική, αλλά και την ομάδα ελέγχου, με τη διαφορά πως η τελευταία δεν παρακολούθησε τις παρεμβάσεις. Από την ανάλυση των δεδομένων, συγκρίνοντας τους μέσους όρους των βαθμολογιών πριν και μετά το πρόγραμμα των παρεμβάσεων, με καθορισμένο επίπεδο σημαντικότητας το 5%, δεν σημειώθηκε ιδιαίτερη ενίσχυση της αυτο-έκφρασης των εφήβων προς την οικογένεια. Η αύξηση της θετικής συναισθηματικής εκφραστικότητας της πειραματικής ομάδας, αλλά και της ομάδας ελέγχου, ήταν ανεπαίσθητη, με αποτέλεσμα να μη φαίνεται πως το πρόγραμμα αυτό επαρκεί για την ενίσχυση της αυτο-έκφρασης στην οικογένεια, αλλά και πως, αντίστοιχα, το διάστημα των τριών μηνών που μεσολάβησε δεν είναι ικανό να επηρεάσει την υπάρχουσα εκφραστική λειτουργία των εφήβων στο οικογενειακό τους περιβάλλον. Ωστόσο, μέσω της συμμετοχικής παρατήρησης και του ημερολογίου της ερευνήτριας πραγματοποιήθηκε ποιοτική ανάλυση, η οποία ενδυνάμωσε τη συσχέτιση του Θεάτρου Φόρουμ με την ενίσχυση της αυτο-έκφρασης των εφήβων σε γενικότερο πλαίσιο και σε συμβολικό επίπεδο και στην οικογένεια. Ας μην ξεχνάμε, άλλωστε, πως το θέατρο είναι μια πρόβα για την αληθινή ζωή. Συγκεκριμένα, οι μαθητές της πειραματικής ομάδας κατάφεραν να ενισχύσουν τη θετική συναισθηματική εκφραστικότητα στα μέλη της ομάδας και συγχρόνως να μειώσουν την αρνητική. Δηλαδή, καλλιέργησαν την έκφραση των θετικών και αρνητικών συναισθημάτων τους στην ολομέλεια και μείωσαν τα ξεσπάσματα επιθετικού χαρακτήρα ως μέσο επικοινωνίας. Ταυτόχρονα, εμβάθυναν την ενσυναίσθησή τους και ενδυνάμωσαν την ανάληψη ρόλων και πρωτοβουλιών, εξασκώντας τον κριτικό διάλογο μεταξύ τους. Τέλος, η ομάδα δημιούργησε στενότερους δεσμούς με βάση τον σεβασμό και την ισότητα.