Οι γλωσσικές ποικιλίες σε έργα του Χρόνη Μίσσιου: μια υφολογική ανάλυση με σώματα κειμένων

Abstract

Η παρούσα εργασία πραγματεύεται το θέμα του εντοπισμού γλωσσικών ποικιλιών στα δύο πρώτα έργα του Χρόνη Μίσσιου, το …καλά, εσύ σκοτώθηκες νωρίς (1985) και το Χαμογέλα, ρε... Τι σου ζητάνε; (1988), και τη συσχέτισή τους με το λογοτεχνικό ύφος του συγγραφέα. Για τον σκοπό αυτόν πραγματοποιήθηκε υφολογική ανάλυση με χρήση των μεθοδολογικών εργαλείων της γλωσσολογίας σωμάτων κειμένων, όπως οι κατάλογοι συχνότητας, οι συμφραστικοί πίνακες και οι λέξεις-κλειδιά. Ειδικότερα, συγκροτήθηκε ένα σώμα κειμένων (ΣΚΜ1) που περιλαμβάνει τα δύο πρώτα έργα του Χρόνη Μίσσιου ...καλά, εσύ σκοτώθηκες νωρίς (2015, 1η έκδοση) και Χαμογέλα, ρε... Τι σου ζητάνε; (1988, 16η έκδοση), τα οποία εκδόθηκαν πρώτη φορά τη δεκαετία του 1980, και άλλο ένα (ΣΚΜ2), που αποτελείται από τα δύο τελευταία έργα του Ντομάτα με γεύση μπανάνας (2001, 2η έκδοση) και 8-3=11 (2019, 3η έκδοση). Η εργασία επικεντρώνεται στη μελέτη των δύο πρώτων έργων γιατί είναι αυτά που καθιέρωσαν τον Χρόνη Μίσσιο ως συγγραφέα στο κοινό και τους κριτικούς. Συμπληρωματικά, συγκρίθηκαν τα δύο τελευταία έργα του συγγραφέα με τα δύο πρώτα, προκειμένου να διερευνηθεί το ενδεχόμενο υφολογικών διαφοροποιήσεων μεταξύ της πρώτης και της τελευταίας συγγραφικής περιόδου του Χρόνη Μίσσιου. Από την ανάλυση του ΣΚΜ1 εντοπίστηκαν στοιχεία που δεν εμπίπτουν στην πρότυπη γραπτή γλώσσα, τα οποία, στη συνέχεια, ομαδοποιήθηκαν και εντάχθηκαν σε γλωσσικές ποικιλίες. Διαπιστώθηκε ότι στα υπό εξέταση έργα περιλαμβάνονται στοιχεία από γεωγραφικές, κοινωνικές και λειτουργικές ποικιλίες. Συγκεκριμένα, εντοπίστηκαν στοιχεία βορειοελλαδίτικου ιδιώματος, στοιχεία της λαϊκής γλώσσας, στοιχεία της γλώσσας της φυλακής, λεξιλόγιο της κομμουνιστικής Αριστεράς καθώς και στοιχεία προφορικότητας. Με βάση τις παρατηρήσεις σε κάθε περίπτωση, μελετήθηκε η επίδραση των αναφερθεισών γλωσσικών ποικιλιών στη διαμόρφωση του λογοτεχνικού ύφους του συγγραφέα και διαπιστώθηκε ότι η γλώσσα του, η οποία είναι απλή και λαϊκή, ταυτόχρονα, όμως, αιχμηρή και τολμηρή, με πλήθος στοιχείων προφορικότητας, συγκροτεί το ιδιότυπο γραπτό προφορικό ύφος του Χρόνη Μίσσιου. Επίσης, από τη σύγκριση των ΣΚΜ1 και ΣΚΜ2 επιβεβαιώθηκαν οι παρατηρήσεις που έγιναν με βάση μόνο το ΣΚΜ1 και προέκυψαν ενδείξεις υφολογικών διαφοροποιήσεων, που χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης.