Το επιστημονικό και τεχνολογικό μουσείο ως "κείμενο": Εκπαιδευτική και επικοινωνιακή ανάλυση

Abstract

Στη διατριβή αυτή μελετάται το επιστημονικό έκθεμα, το οποίο προσεγγίζεται ως παιδαγωγικό κείμενο και εργαλείο μη-τυπικής εκπαίδευσης στο περιβάλλον του επιστημονικού μουσείου. Επιδίωξη της διατριβής δεν είναι να διερευνήσει τις γνωστικές ή άλλες μαθησιακές διεργασίες που λαμβάνουν χώρα κατά την επαφή και τη διάδραση του επισκέπτη με το έκθεμα στο χώρο του επιστημονικού μουσείου. Στόχος είναι η ανάπτυξη μιας κοινής θεωρητικής γλώσσας και ενός αναλυτικού πλαισίου για την περιγραφή των εκπαιδευτικών πρακτικών που βρίσκονται ενσωματωμένες στο σχεδιασμό, στα δομικά και τα λειτουργικά χαρακτηριστικά του επιστημονικού εκθέματος. Η διερεύνηση της σημειωτικής διάστασης του εκθέματος αναδεικνύει πώς το έκθεμα μπορεί να λειτουργεί ως μέσον εκφοράς λόγου και ως φορέας υλοποίησης παιδαγωγικών πρακτικών. Τα μηνύματα του επιστημονικού εκθέματος –εμπρόθετα ή μη– δεν αφορούν μόνο το θέμα που τυπικά πραγματεύεται το έκθεμα, αλλά και μια σειρά άλλων θεμάτων, όπως το είδος της γνώσης που προκρίνεται ως «έγκυρο» στο μουσειακό περιβάλλον, η σχέση που διαμορφώνεται μεταξύ επιστημονικής γνώσης και καθημερινής / βιωματικής γνώσης, οι προτιμητέες πρακτικές μετάδοσης γνώσης και, τέλος, το είδος της παιδαγωγικής και επικοινωνιακής σχέσης με τον επισκέπτη που διαμορφώνεται στο επιστημονικό μουσείο. Η θεωρητική προσέγγιση της ανάλυσης προέρχεται από το χώρο της κοινωνικής σημειωτικής. Στο πλαίσιο της διατριβής επιχειρείται η λειτουργική σύνδεση μεταξύ των παραμέτρων σημειωτικής και κοινωνιο-επιστημολογικής ανάλυσης του εκθέματος. Όσον αφορά το μεθοδολογικό επίπεδο συνδυάζεται η εφαρμογή της κοινωνικής σημειωτικής και της έρευνας πεδίου, ως μία μορφή έρευνας ποιοτικών στοιχείων (παιδαγωγικές πρακτικές). Εφαρμόζονται τυπικές μέθοδοι ανάλυσης και η επαγωγική προσέγγιση στη συλλογή δεδομένων.