Επιχειρηματικότητα, Ευρωπαϊκές Πολιτικές και Ανάπτυξη: Η περίπτωση της υγείας και της ποιότητας ζωής στην ελληνική ύπαιθρο

Abstract

Η έρευνα για την επιχειρηματικότητα (ιδιωτική και κοινωνική) στον τομέα της υγείας και της ποιότητας ζωής της ελληνικής υπαίθρου βρίσκεται ακόμη στην αφετηρία. Η διδακτορική αυτή διατριβή έρχεται να καλύψει αυτό το κενό συνδέοντας την επιχειρηματικότητα του συγκεκριμένου τομέα με την κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη της ελληνικής υπαίθρου και τα εγχώρια και ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία αποτυπώνοντας ταυτόχρονα τάσεις, προκλήσεις και προοπτικές. Εστιάζει στις επιχειρήσεις, ιδιωτικές και κοινωνικές, υγείας-φροντίδας-μέριμνας και εξετάζει τον αντίκτυπο που έχουν στην αειφόρο ανάπτυξη της υπαίθρου και στην ποιότητα ζωής των κατοίκων. Εξετάζει επτά θεματικές ενότητες για τις ιδιωτικές επιχειρήσεις υγείας-φροντίδας-μέριμνας και τρεις θεματικές ενότητες για τις αντίστοιχες κοινωνικές επιχειρήσεις. Η εξέταση έγινε και συνολικά και συγκριτικά ανάμεσα στις ιδιωτικές και κοινωνικές επιχειρήσεις. Για τις ιδιωτικές επιχειρήσεις υγείας-φροντίδας-μέριμνας εξετάζονται θεματικές ενότητες σε σχέση με: τα κίνητρα που οδήγησαν στην επένδυση στην ύπαιθρο, την κοινωνία και τους πολίτες, την αειφόρο ανάπτυξη της περιοχής, τους κοινωνικούς στόχους, τα καινοτόμα σχέδια, τα εγχώρια και ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία και τις οικονομικές και υγειονομικές κρίσεις. Για τις κοινωνικές επιχειρήσεις υγείας-φροντίδας-μέριμνας εξετάζονται θεματικές ενότητες σε σχέση με: τους κοινωνικούς στόχους, την τοπική αειφόρο ανάπτυξη και βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων της υπαίθρου, τις συνθήκες λειτουργίας σε περιόδους οικονομικών και υγειονομικών κρίσεων. Η παρούσα διδακτορική διατριβή δίνει έμφαση στην επίδραση των ευρωπαϊκών πολιτικών στις επιχειρήσεις, ιδιωτικές και κοινωνικές, που επιδρούν στην υγεία και στην ποιότητα ζωής των κατοίκων της υπαίθρου. Εστιάζει το ερευνητικό ενδιαφέρον στα ευρωπαϊκά προγράμματα υγείας-φροντίδας-μέριμνας και στα χρηματοδοτικά εργαλεία που συνοδεύουν τις ευρωπαϊκές πολιτικές. Η έρευνα αποτύπωσε τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις υγείας-φροντίδας-μέριμνας στην ελληνική ύπαιθρο κατά την ίδρυσή τους και τη λειτουργία τους. Ανίχνευσε τις απόψεις και τις θέσεις των επιχειρηματιών που δραστηριοποιούνται στον τομέα υγείας και φώτισε σημαντικές πτυχές του ιδιωτικού και κοινωνικού τομέα υγείας-φροντίδας-μέριμνας. Οι ιδιωτικές επενδύσεις του συγκεκριμένου τομέα στην ύπαιθρο δημιούργησαν νέες θέσεις εργασίας και συγκράτησαν και συγκρατούν τον τοπικό πληθυσμό στην περιοχή του αποτρέποντας μεταναστεύσεις στα αστικά κέντρα. Στηρίχτηκαν σε εγχώρια και ευρωπαϊκά προγράμματα για την εγκατάστασή τους στην ύπαιθρο αλλά και για την ανθεκτικότητά τους την περίοδο της οικονομικής και υγειονομικής κρίσης. Εξυπηρετούν τους πολίτες που δεν αναγκάζονται να μετακινούνται στα αστικά κέντρα για υπηρεσίες υγείας. Η αύξηση των επενδύσεων σε ιδιωτικές ή κοινωνικές δομές υγείας ήταν αποτέλεσμα της αδυναμίας του δημοσίου τομέα και των ασφαλιστικών ταμείων να προσφέρουν στους πολίτες της υπαίθρου υψηλού επιπέδου υπηρεσίες υγείας κοντά στον τόπο κατοικίας τους. Αυτή η αδυναμία διόγκωσε τον ιδιωτικό τομέα στις παροχές υγειονομικής φροντίδας. Σήμερα οι μεγαλύτεροι καταναλωτές υπηρεσιών του ιδιωτικού τομέα είναι το δημόσιο και τα ασφαλιστικά ταμεία. Η έρευνα έδειξε ότι τόσο στην οικονομική κρίση του 2009 όσο και στην υγειονομική κρίση με την πανδημία COVID-19 οι επιχειρήσεις υγείας της υπαίθρου έδειξαν προσαρμοστικότητα και ανθεκτικότητα χωρίς να απεμπολούν και τους κοινωνικούς τους στόχους και σε αυτό συνετέλεσαν και τα εγχώρια και ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία. Παρόλο που το ελληνικό σύστημα υγείας στηρίζεται κυρίως στην κρατική χρηματοδότηση, στο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης και στις ιδιωτικές πληρωμές, ο ρόλος των ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων είναι καθοριστικός. Η υστέρηση που παρουσιάζεται στην εφαρμογή καινοτόμων σχεδίων αποδίδεται από τους επιχειρηματίες στα αυστηρά πρωτόκολλα που έχουν επιβληθεί, στη μη ολοκλήρωση της ψηφιακής μετάβασης του δημοσίου και των ασφαλιστικών ταμείων, στη μη κάλυψη καινοτόμων υπηρεσιών από τα ασφαλιστικά ταμεία καθώς και στην ύπαρξη των μηχανισμών clawback. και rebate στις επιχειρήσεις υγείας. Για την ανίχνευση των εμπειριών των επιχειρηματιών του τομέα υγείας-φροντίδας-μέριμνας ακολουθήσαμε τη φαινομενολογική προσέγγιση αφού αυτή είναι μια αναγνωρισμένη προσέγγιση των διερευνητικών εμπειριών τόσα στα θέματα επιχειρηματικότητας όσο και στα θέματα υγείας. Η αποτύπωση των εμπειριών των επιχειρηματιών που συμμετείχαν στην έρευνα καλύπτεται από το παράδειγμα του ερμηνευτισμού. Με βάση το ερμηνευτικό αντιληπτικό περίγραμμα διαμορφώσαμε και το πλαίσιο των ερευνητικών ερωτημάτων μας. Το ερευνητικό παράδειγμα απαιτεί ποιοτικές ερευνητικές μεθόδους γι΄ αυτό και επιλέξαμε να πραγματοποιήσουμε ποιοτική έρευνα. Χρησιμοποιήσαμε ημι-δομημένες συνεντεύξεις αφού αυτές χρησιμοποιούνται με μεγάλη συχνότητα στα θέματα επιχειρηματικότητας με εγκυρότητα και αξιοπιστία. Για την επιλογή του τρόπου εντοπισμού του δείγματος επιλέξαμε τη δειγματοληψία ευκολίας (convenience sampling) αφού αυτή συνηθίζεται να χρησιμοποιείται ευρέως στην εξέταση επιχειρηματικών φαινομένων και θεμάτων πρωτοβάθμιας περίθαλψης. Δεν προσδιορίσαμε a priori το μέγεθος του δείγματος αφού αυτό έρχεται σε αντίθεση με την αρχή του κορεσμού. Πραγματοποιήθηκαν μέχρι τον κορεσμό 55 συνεντεύξεις με ιδιοκτήτες ή μετόχους ή γενικούς διευθυντές που οι επιχειρήσεις τους λειτουργούν στην ύπαιθρο της ηπειρωτικής Ελλάδας και 12 συνεντεύξεις με τους υπεύθυνους κοινωνικών επιχειρήσεων υγείας φροντίδας μέριμνας που λειτουργούν στην ελληνική ύπαιθρο. Η παρούσα έρευνα ανταποκρίνεται στην έκκληση για μεγαλύτερο ερευνητικό ενδιαφέρον σε υπό εξερεύνηση ζώνες όπως είναι η επιχειρηματικότητα στην ύπαιθρο. Προσθέτει στη διεθνή βιβλιογραφία στοιχεία για το ρόλο των ιδιωτικών και κοινωνικών επιχειρήσεων στην κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη της υπαίθρου και στο ρόλο που οι επιχειρήσεις αυτές διαδραματίζουν στην ποιότητα ζωής των κατοίκων. Προσθέτει ακόμη στοιχεία για την επίδραση των ευρωπαϊκών πολιτικών στις επιχειρήσεις αυτές. Τα ευρήματα της έρευνας είναι χρήσιμο εργαλείο για όσους ασκούν πολιτικές σε θέματα υγείας και ποιότητας ζωής, όπως η κυβέρνηση, οι εγχώριοι και ευρωπαϊκοί φορείς, η αυτοδιοίκηση και οι τοπικοί φορείς. Επίσης, τα ευρήματα είναι χρήσιμο εργαλείο και για τον ίδιο τον επιχειρηματικό κόσμο που έχει επενδύσει στην ύπαιθρο ή σκοπεύει να επενδύσει. Τους δίνει τη δυνατότητα να εκμεταλλευτούν προηγούμενες εμπειρίες επιχειρηματιών, να υπερβούν φόβους και να αυξήσουν το ενδιαφέρον τους για επενδύσεις στην ύπαιθρο. Να αναζητήσουν εκεί νέες επενδυτικές ευκαιρίες αλλά ταυτόχρονα να γνωρίζουν τις ιδιαιτερότητες της υπαίθρου και πώς το πλαίσιο της υπαίθρου επηρεάζει την επιχειρηματική αξία που δημιουργείται για την κοινότητα. Η παρούσα έρευνα έδειξε ότι η δημιουργία κοινωνικής αξίας είναι αναπόσπαστο μέρος της επιχειρηματικότητας στην ύπαιθρο.