Αντιπαραβολική εξέταση τριών εκδοχών της Πάπισσας Ιωάννας (Ροΐδη, Γιαννοπούλου-Μινώτου, Ραπτόπουλου): Σωματοκειμενική προσέγγιση

Abstract

Στην παρούσα μεταπτυχιακή εργασία διερευνήθηκε αντιπαραβολικά η πραγμάτευση της ιστορίας της Πάπισσας Ιωάννας σε τρεις ελληνόφωνες μυθιστορηματικές εκδοχές: του Εμμανουήλ Ροΐδη, της Μαριέττας Γιαννοπούλου-Μινώτου και του Βαγγέλη Ραπτόπουλου. Τα κείμενα αυτά, γραμμένα από συγγραφείς διαφορετικού φύλου, ανήκουν σε διαφορετικές εποχές και αποκλίνουν γλωσσικά (καθαρεύουσα/δημοτική). Η έρευνα βασίστηκε στα ψηφιακά σώματα κειμένων που δημιουργήθηκαν ειδικά για την εργασία αξιοποιώντας τις μεθόδους της σωματοκειμενικής υφολογίας και τα ψηφιακά εργαλεία του λογισμικού Sketch Engine. Εντοπίστηκαν και αποδελτιώθηκαν οι σχετικοί με το σώμα και το ένδυμα όροι ανάλογα με τη συχνότητα εμφάνισης τους, ώστε να μελετηθεί πώς πραγματώνονται αυτές οι σημασιολογικές κατηγορίες πρώτα ποσοτικά κι έπειτα ποιοτικά μέσα από χαρακτηριστικά παραδείγματα των όρων ιδίως ως προς το κρίσιμο στοιχείο [+/- ερωτικό] και ως προς το αν αυτά αφορούν την Ιωάννα. Διερευνώντας συνδυαστικά το πλέγμα παρενδυσία / εκκλησιαστικό ένδυμα - σεξουαλικότητα – εξουσία, σχολιάστηκαν οι επιλογές των συγγραφέων και οι πιθανές επιρροές από προσωπικά βιώματα και κοινωνικά στερεότυπα ανάλογα και με το διαφορετικό κοινωνικό πλαίσιο της εποχής κάθε έργου. Δεδομένης της ύπαρξης επιστημονικών-ιατρικών όρων στη σημασιολογική κατηγορία «ανθρώπινο σώμα και μέρη αυτού» διενεργήθηκε ανατομική ταξινόμηση όλων των όρων του πεδίου, η οποία φανέρωσε την έντονη σωματική κατάτμηση στους δύο άντρες συγγραφείς με έμφαση στο σώμα της Ιωάννας. Ο ερωτισμός της Ιωάννας και η συγκάλυψη της γυναικείας ταυτότητας της πραγματώνονται μέσω των ενδυματολογικών όρων που εντοπίστηκαν και στα τρία υποσώματα και αφορούν ιερατικά άμφια και συμπληρωματικά εξαρτήματα αυτών. Για λόγους πληρότητας της πραγμάτευσης της ιστορίας της Πάπισσας Ιωάννας αναφέρθηκαν θεατρικές διασκευές και άλλες μεταπλάσεις της, σε λιμπρέτο όπερας και κόμικς και φωτίστηκε το διαχρονικό ενδιαφέρον για καλλιτεχνική δημιουργία που η ιστορία αυτή προκαλεί.