Όψεις της υστεροβυζαντινής κοινωνίας μέσα από το έργο του ιστορικού της Αλώσεως [Μιχαήλ] Δούκα

Abstract

Σκοπός της εργασίας είναι να αναδειχτούν πτυχές της βυζαντινής κοινωνίας κατά την υστεροβυζαντινή περίοδο και συγκεκριμένα κατά την περίοδο που θεωρείται και η πτώση της αυτοκρατορίας, δηλαδή από το 1341 έως και το 1453. Ο [Μιχαήλ] Δούκας ανήκει στους αποκαλούμενους «ιστορικούς της αλώσεως» καθώς εξιστόρησε τα γεγονότα της αλώσεως της Κωνσταντινούπολης το 1453. Μορφωμένος άνθρωπος με καταγωγή από αριστοκρατική γενιά. Συμμετείχε σε διπλωματικές αποστολές ως εκπρόσωπος της οικογένειας των Γατελούζων που κατείχε την Μυτιλήνη. Στην διήγησή του, η οποία ξεκινάει από τα γεγονότα του δευτέρου εμφυλίου πολέμου της υστεροβυζαντινής περιόδου το 1341 και καταλήγει με την κατάληψη της Μυτιλήνης από τους Οθωμανούς Τούρκους το 1462, παραθέτει πολλές μαρτυρίες ατόμων που βίωσαν τα γεγονότα που καταγράφει. Αν και ο ίδιος δεν υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας στα περισσότερα γεγονότα της «Ιστορίας» του, δεν διστάζει να αναφέρει και τον δικό του σχολιασμό σχετικά με τα τεκταινόμενα καθώς πρόκειται για συμβάντα σύγχρονά του. Προσπαθεί να επεξηγήσει και να αιτιολογήσει τα γεγονότα ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις σχολιάζει και την εγκυρότητα των πηγών του. Μέσα από την «Ιστορία» του Δούκα λόγω και του χαρακτήρα της γραφής του με τους άπλετους σχολιασμούς του περί των γεγονότων μπορούν να αντληθούν πολλά στοιχεία για την υστεροβυζαντινή κοινωνία, όπως είναι οι σχέσεις των Βυζαντινών με άλλα έθνη εντός του Βυζαντίου, εκκλησιαστικά ζητήματα, ζητήματα που αφορούν γενικότερα την πίστη στην «τύχη» ή τη θεία Πρόνοια, προφητείες και δεισιδαιμονίες, σχέσεις λαού και αριστοκρατίας, η οικονομία και ο ρόλος των γυναικών στην κοινωνία.