Οι επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης στο πεδίο των υδάτων και η αντιμετώπισή τους από το κράτος: Η περίπτωση του Δήμου Νάξου & Μικρών Κυκλάδων.

Abstract

Η παρούσα διπλωματική εργασία εστιάζει στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στον τομέα των υδάτων, με μελέτη περίπτωσης τον Δήμο Νάξου και Μικρών Κυκλάδων. Η βασικότερη αιτία της κλιματικής αλλαγής θεωρείται η αύξηση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (και κυρίως του CO2) που σχετίζονται με τις ανθρώπινες δραστηριότητες. Από τις περιοχές που θεωρούνται ιδιαίτερα ευάλωτες στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής είναι η ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου. Η Ελλάδα, ως μεσογειακή χώρα με χιλιάδες νησιά, κινδυνεύει άμεσα από τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής. Από τις βασικότερες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής είναι η αύξηση της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας, η μεταβολή των βροχοπτώσεων, η ξηρασία, οι δασικές πυρκαγιές, τα ακραία καιρικά φαινόμενα και η απώλεια της βιοποικιλότητας. Όσον αφορά, ειδικότερα, στον τομέα των υδάτων, οι κυριότερες συνέπειες της μεταβολής του κλίματος είναι η μείωση της διαθεσιμότητας γλυκού νερού, η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, η εμφάνιση ακραίων καιρικών φαινομένων σε μεγαλύτερη συχνότητα και ένταση, η υποβάθμιση της ποιότητας του νερού και η απώλεια της βιοποικιλότητας. Κοινός παρονομαστής των μέτρων που λαμβάνονται σε διεθνές, ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο είναι μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου μέσα από τη μετάβαση σε οικονομίες χαμηλού άνθρακα, που θα βασίζονται στις εναλλακτικές μορφές ενέργειας και στην κυκλική οικονομία, προκειμένου να επιτευχθεί η συγκράτηση της αύξησης της μέσης θερμοκρασίας στο όριο των 2 ⁰C έως το 2050, σε σχέση με την προβιομηχανική εποχή, και με απώτερο στόχο τον 1,5 ⁰C. Η βιώσιμη διαχείριση των υδατικών πόρων αποτελεί κρίσιμο ζήτημα παγκοσμίως, με πολλές χώρες να εφαρμόζουν επιτυχημένες πρακτικές για την εξοικονόμηση και την ορθολογική χρήση του νερού. Ορισμένες από αυτές τις πρακτικές είναι η μείωση της πίεσης στα δίκτυα ύδρευσης, προκειμένου να μειώνονται οι διαρροές, η αξιοποίηση του βρόχινου, του πλημμυρικού και του γκρίζου νερού, ο εμπλουτισμός των υπόγειων υδροφόρων οριζόντων, η διαχείριση των υγρών αποβλήτων και η λειτουργία μονάδων αφαλάτωσης μέσω ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής έπληξαν και τον τομέα των υδάτων και στον Δήμο Νάξου & Μ.Κ., όπου εξαιτίας των μειωμένων βροχοπτώσεων και της αύξησης της θερμοκρασίας, σε συνδυασμό με την μεγάλη αύξηση των αναγκών σε νερό, προέκυψε σημαντικό πρόβλημα λειψυδρίας. Τα αποθέματα των βασικών ταμιευτήρων νερού της Νάξου έφθασαν στα κατώτερα επίπεδα, τα περισσότερα πηγάδια στέρεψαν, το πόσιμο νερό υποβαθμίστηκε με την προσθήκη νερού από γεωτρήσεις, προκειμένου να διασφαλιστεί η επάρκεια, ενώ υπήρξε υπερεκμετάλλευση του υπόγειου ορίζοντα με γεωτρήσεις ακόμα και σε μεγάλα βάθη και με κίνδυνο υφαλμύρωση του υπόγειου υδροφορέα. Όλα αυτά με τη σειρά τους προκάλεσαν προβλήματα στην αγροτοκτηνοτροφική παραγωγή, τον τουρισμό, αλλά και την ίδια την διαβίωση. Η βασικότερη λύση που εφάρμοσε η δημοτική αρχή για την επίλυση του προβλήματος ήταν η εγκατάσταση κινητών μονάδων αφαλάτωσης, η οποία όμως αφενός δεν επέλυσε μόνιμα το πρόβλημα, αφετέρου προκάλεσε κοινωνικές αντιδράσεις, κυρίως λόγω των υπέρογκων αυξήσεων στα δημοτικά τέλη, τα οποία επιβλήθηκαν προκειμένου να καλυφθεί το μεγάλο ενεργειακό κόστος της λειτουργίας των αφαλατώσεων. Η λύση που προτείνεται για το συγκεκριμένο πρόβλημα η μόνιμη αφαλάτωση μέσω του συστήματος αντλησιοταμίευσης, που θα αξιοποιεί την αιολική ενέργεια για την άντληση του νερού από τη θάλασσα. Με το τρόπο αυτό θα καλυφθούν οι διαρκώς αυξανόμενες ανάγκες του νησιού με πόσιμο, μάλιστα, νερό, με το ελάχιστο δυνατό κόστος και με ελάχιστη περιβαλλοντική επιβάρυνση.