Αποασυλοποίηση και νεοϊδρυματισμός: Οι "φωνές της σιωπής" και ο "επίσημος λόγος": Η περίπτωση δύο μονάδων ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης της περιφέρειας Πελοποννήσου

Abstract

Η επιλογή των στοιχείων του τίτλου της εργασίας «οι φωνές της σιωπής» και ο «επίσημος λόγος» βασίστηκε σε μια φουκωϊκής εμπνεύσεως οπτική. Στον πρόλογο του μνημειώδους συγγράμματός του, «Η Ιστορία της Τρέλας» (1976: 6-7), ο Φουκώ αναφέρθηκε στο «μονόλογο της ψυχιατρικής». Ήδη από την αναγέννηση, απ’ όπου ξεκινά την εξιστόρησή του και για αιώνες έπειτα, ο ψυχιατρικός λόγος αποτέλεσε μονοπωλιακά την επίσημη έκφραση της κοινωνίας απέναντι στην «τρέλα» και τη μονοσήμαντη απάντηση στο ζήτημα της διαχείρισής της. Ως εκ τούτου, ο εξουσιαστικός λόγος της ψυχιατρικής υπήρξε ένας ατέρμονος μονόλογος που καταδίκασε το λόγο των ψυχικά πασχόντων σε μια αέναη σιωπή. Γι’ αυτό, σύμφωνα με την επεξήγηση του Φουκώ, αυτό που επιχείρησε να διηγηθεί ήταν στην πραγματικότητα «Η Ιστορία της Αρχαιολογίας της Σιωπής». Για αιώνες η «φωνή της τρέλας» καταπιέστηκε από τον «επίσημο λόγο» των ειδικών και σιωπούσε. Σε συμβολικό επίπεδο, η ανατροπή της ταύτισης της ψυχικής οδύνης με την κατάσταση της σιωπής συνιστά το κύριο ζητούμενο, αλλά και το ιδεολογικό διακύβευμα της παρούσας εργασίας. Μετά από τη μελέτη των απόψεων ατόμων που εργάζονται ή φιλοξενούνται σε δύο στεγαστικές δομές επιχειρείται να διερευνηθεί το κατά πόσο αυτές συμβάλλουν πράγματι στην αποασυλοποίηση των ενοίκων ή εάν αποτελούν χώρους «φύλαξής» τους, στα πλαίσια των οποίων, ενδεχομένως, αναπαράγονται φαινόμενα νεοϊδρυματισμού. Τελικός αναστοχαστικός στόχος του παρόντος ερευνητικού εγχειρήματος είναι η ιδεολογική μετάβαση από το ανθεκτικό σχήμα «επίσημος λόγος» - «λόγος της σιωπής» στη συγκεραστική προοπτική ενός «ηχηρού λόγου», ο οποίος αναφέρεται στο σύνολο των δρώντων υποκειμένων που εμπλέκονται στην ψυχιατρική μεταρρύθμιση και που φέρουν τη δυναμική για την πραγμάτωση μιας ουσιαστικής κοινωνικής αλλαγής στο πεδίο της ψυχικής φροντίδας.