Η Ειδωλολατρία στο Βυζαντινό Κράτος

Abstract

Η συγκεκριμένη διπλωματική εργασία πραγματεύεται τον τρόπο με τον οποίο έγινε η μετάβαση από τον πολυθεϊστικό στον χριστιανικό κόσμο μέσα στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία κατά την περίοδο της Ύστερης Αρχαιότητας. Η βιβλιογραφία σε αυτό το θέμα είναι ατελείωτη και για αυτό επέλεξα να προσπαθήσω να παρουσιάσω μια, όσο το δυνατόν, συνοπτική αλλά παράλληλα περιεκτική εικόνα για τους τρόπους με τους οποίους πραγματοποιήθηκε αυτή η μακραίωνη θρησκευτική αλλαγή. Γίνεται αναφορά στην περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών των δυο θρησκευτικών κόσμων, της σύγκρουσης μεταξύ των και στον τρόπο με τον οποίο εν τέλει διαμορφώθηκε σταδιακά ο χριστιανισμός, μέχρις ότου το ορθόδοξο δόγμα επικρατήσει στο ανατολικό τμήμα της Αυτοκρατορίας. Για να φθάσουμε σε εκείνο το σημείο, υπήρξε μια μακροχρόνια περίοδος θρησκευτικών ζυμώσεων και συγκρούσεων μέσα στην Αυτοκρατορία, τόσο πριν από την κατάλυση του δυτικού τμήματος όσο και στο ανατολικό, αυτό που αργότερα ονομάστηκε Βυζάντιο, ώστε να καταπολεμηθούν σταδιακά οι ειδωλολάτρες που αποτελούσαν εξαρχής τη μεγάλη βάση των υπηκόων της Αυτοκρατορίας αλλά και να διαμορφωθεί ο χριστιανισμός μέσα από την επιρροή του ελληνορωμαϊκού κόσμου. Την περίοδο κατά την οποία η Εκκλησία αναγνωρίστηκε ως ισάξια των παραδοσιακών λατρειών και ευνοήθηκε από τον Μέγα Κωνσταντίνο ακολούθησε μια μακραίωνη βασιλεία μιας σειράς αυτοκρατόρων οι οποίοι, άλλοι λιγότερο και άλλοι περισσότερο, παρέμειναν σταθεροί στον στόχο της εδραίωσης του χριστιανισμού ως επίσημης θρησκείας του κράτους και, για αυτό το λόγο, γίνεται εκτενής αναφορά στην αντιειδωλολατρική νομοθεσία, με παράλληλες αναφορές σε άλλες θρησκευτικές ομάδες και σε αιρετικούς, καθώς και στα αποτελέσματα αυτής της πολιτικής. Για να ολοκληρωθεί η εικόνα της τελικής επικράτησης του χριστιανισμού στο ανατολικό τμήμα έναντι της ειδωλολατρίας, η οποία δεν αποτελούσε πλέον ουσιαστικά πολιτιστική και θρησκευτική οντότητα μετά τον 6ο αιώνα, παρουσιάζονται τα τελευταία παγανιστικά κατάλοιπα που ενδεχομένως να υπήρχαν μετά τις αναφορές της Πενθέκτης Οικουμενικής Συνόδου (691/692 μ. Χ.) σε παγανιστικές πρακτικές, καθώς και το είδος του παγανισμού που θα μπορούσαν να εκφράζουν κάποιες εναπομείνουσες κοινότητες ή ομάδες μετά τον 7ο αιώνα.