Εθελοντισμός στην εκπαίδευση και κοινωνικές ανισότητες: Κοινωνικό Φροντιστήριο Δήμου Κορινθίων. Μια μελέτη περίπτωσης.

Abstract

Η οικονομική κρίση και οι πολιτικές λιτότητας που έπληξαν τη χώρα από το 2010 και εξής, δημιούργησαν συνθήκες για την έκφραση της κοινωνικής αλληλεγγύης και την ανάπτυξη του εθελοντισμού, μεταξύ άλλων, και στο πλαίσιο της εκπαίδευσης. Η παρούσα εργασία μελετά το θεσμό των Κοινωνικών Φροντιστηρίων, προκειμένου να διερευνήσει τους όρους της αλληλέγγυας παιδείας και τη συμβολή του θεσμού στη μείωση των κοινωνικών ανισοτήτων στην τοπική κοινωνία. Το πρώτο μέρος της εργασίας προσεγγίζει το θέμα με βάση την ελληνική και τη διεθνή βιβλιογραφία, επιχειρώντας την αποσαφήνιση εννοιών, όπως το κράτος πρόνοιας, η Κοινωνία των Πολιτών, ο εθελοντισμός και η διάκρισή του από τη φιλανθρωπία. Εξετάζει επίσης, την εμφάνιση του Κοινωνικού Φροντιστηρίου στις συνθήκες κρίσης και στο πλαίσιο των πολιτικών λιτότητας και το Κοινωνικό Φροντιστήριο ως κοινωνική πρακτική αλληλεγγύης. Το δεύτερο μέρος παρουσιάζει μια μελέτη περίπτωσης που αναφέρεται στο Κοινωνικό Φροντιστήριο του Δήμου Κορινθίων και επικεντρώνεται σε καίρια ζητήματα που αφορούν στη λειτουργία του θεσμού, όπως το προφίλ των εθελοντών εκπαιδευτικών, η ανιδιοτελής παροχή του κοινωνικού αγαθού της εκπαίδευσης σε μαθητές οικονομικά ασθενέστερων οικογενειών, καθώς και η αλληλεπίδραση του θεσμού με την τοπική κοινωνία και την τοπική αυτοδιοίκηση, στο πλαίσιο της κοινωνικής πολιτικής. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε το Μάιο 2019 και τα δεδομένα συγκεντρώθηκαν μέσω ημιδομημένων συνεντεύξεων με 12 εθελοντές εκπαιδευτικούς που παρέχουν τις υπηρεσίες τους στη συγκεκριμένη κοινωνική δομή. Η ανάλυση των δεδομένων της έρευνας αναδεικνύει ότι ο θεσμός του Κοινωνικού Φροντιστηρίου συμβάλλει σημαντικά στον περιορισμό των εκπαιδευτικών ανισοτήτων. Ειδικότερα, το Κοινωνικό Φροντιστήριο του Δήμου Κορινθίων λειτουργεί ως αντισταθμιστική εκπαιδευτική πολιτική εν καιρώ κρίσης, περιστέλλοντας τις οξείες κοινωνικές ανισότητες και ενισχύοντας την «προστασία του πολίτη». Επιπλέον, τα ευρήματα της έρευνας καταδεικνύουν την απουσία ουσιαστικής υποστήριξης του θεσμού της εθελοντικής αυτής δομής από την τοπική αυτοδιοίκηση, γεγονός που έχει αρνητικό αντίκτυπο στην λειτουργικότητα, τις προσδοκίες των συμμετεχόντων και το μετασχηματισμό του Κοινωνικού Φροντιστηρίου σε ευρύτερη και ανοικτή στην κοινωνία δομή. Εν κατακλείδι, αποτιμώντας τη συμβολή της παρούσας διπλωματικής εργασίας, καθίσταται σαφές ότι συνιστά ερευνητικό έναυσμα για μελλοντικές έρευνες στο πεδίο της κοινωνικής εκπαίδευσης και των εκπαιδευτικών ανισοτήτων, διότι εστιάζει σε στρατηγικές αλληλεγγύης της Κοινωνίας των Πολιτών μέσω του εθελοντισμού. Ο υπό εξέταση θεσμός, λοιπόν, τεκμαίρεται ότι αποτελεί μορφή «αντίστασης» στην οικονομική – κοινωνική ανισότητα, προφυλάσσοντας τις ασθενείς οικονομικά ομάδες, εντούτοις σε ένα μεγάλο βαθμό αποτελεί ένα ανεξάρτητο πεδίο δράσης.