Ο θεατρικός σουρεαλιστικός «Χριστόφορος Κολόμβος» και οι φιλοσοφικές και θεοκρατικές προεκτάσεις του.

Abstract

Ο Καζαντζάκης δημιούργησε το θεατρικό έργο «Χριστόφορος Κολόμβος» μεταξύ των ετών 1944-1949 και είναι ίσως το πλέον παραστασιμότερο από όλα τα υπόλοιπα θεατρικά του έργα. Το ονόμασε «τραγωδία» και μάλιστα μυστικιστικού τύπου διότι περιέχει πλήθος φιλοσοφικών, ιδεαλιστικών, μυστικιστικών και μεταφυσικών στοιχείων που αντικατοπτρίζουν μάλιστα και την ίδια την φιλοσοφία του Συγγραφέα. Επίσης περιέχει πολλά στοιχεία θρησκευτικού περιεχομένου που απορρέουν τόσο από τον Χριστιανισμό όσον και από τον Καθολικισμό σε μία ιδανική σύνθεση, διότι ο Καζαντζάκης υπήρξε βαθιά θρησκευόμενος και η ιδέα του Χριστού και του Εσταυρωμένου καθόρισαν τη ζωή του, αλλά με ένα πνεύμα ελευθερίας και διάθεσης για Ζωή που πήγαζε επίσης από την βαθιά ενασχόληση και μελέτη του της φιλοσοφίας του Nietzsche, του Schopenhauer, του Bergson, του William James και από τον θαυμασμό του για τους ήρωες και την ηρωϊκή τους ψυχή. Από τον Nietzsche θαύμαζε την ανωτερότητα και τον ηρωϊσμό των εκλεκτών ανθρώπων που δημιουργούν τον δικό τους θεό, ικανοποιώντας το καλό, το αληθινό και το ισχυρό καθώς και τα δυνατά τους πάθη, αλλά παρ΄όλα αυτά παραμένουν απαισιόδοξοι και μοναχικοί προφυλάσσοντας περισσότερο την συνείδησή τους παρά την φήμη τους σύμφωνα με τον πεσιμισμό του Σοπενάουερ, ενώ δέχεται την ενορατική μυστικιστική ιδιοσυγκρασία των ηρώων που συνδέεται όμως με τις μπερξονικές ζωοδοτικές σχέσεις της Ζωής. Θρησκειολογικά ο ήρωας συνδέεται με το «θείον» με μία σύζευξη μεταξύ παραδοξότητας, υπερβατικότητας, ενόρασης και έκστασης μαζί με δημιουργικότητα και αγώνα για την κατάκτηση του ονείρου του. Επίσης ο συνδυασμός της δημιουργικότητας με την ενόραση των ηρώων σχετίζεται με τον πραγματισμό του James, σύμφωνα με τον οποίο οι άνθρωποι εφευρίσκουν την πραγματικότητα και την επινοούν δημιουργώντας την οι ίδιοι χωρίς να την ανακαλύπτουν απριορικά σαν δεδομένη. Το έργο βασίζεται μεν στο ιστορικό γεγονός της ανακάλυψης από τον Κολόμβο της Νέας Ηπείρου, της Αμερικής, που αργότερα και με τις μεταγενέστερες ανακαλύψεις των εξερευνητών Κορτές και Πιζάρο κατέστη μια απέραντη αυτοκρατορία που περιελάμβανε το Ν.Δ. τμήμα της Αμερικής, ολόκληρη την Ν. Αμερική πλήν της Βραζιλίας, την Κεντρική Αμερική, τις Δυτικές Ινδίες και το Μεξικό, αλλά κινείται επίσης στην περιοχή του ονείρου, της φαντασίας, της μεταφυσικής και της θρησκείας, χαρακτηρίζεται δε περισσότερο ως «Θέατρο Λόγου» ή «Brain Theatre», ενώ κρίνεται πρωτοποριακό εάν αναλυθεί φιλοσοφικά, θρησκειολογικά και ψυχολογικά. Καλλιτεχνικά μπορεί επίσης να χαρακτηρισθεί ως σουρεαλιστικό και μετα-μοντέρνο και σίγουρα μπορεί να παρασταθεί με τα σημερινά προηγμένα τεχνολογικά μέσα σε ένα κλίμα απόλυτης ελευθερίας και ενός σκηνοθετικού πλουραλισμού και αντι-κομφορμισμού.