Συμμετοχική Δημοκρατία και Παθητικότητα Πολιτών. Μελέτη περίπτωσης: Συμμετοχικές πολιτικές και στάση των πολιτών στο Δήμο Αθηναίων.

Abstract

Την τελευταία δεκαετία, τα κράτη της ΕΕ δοκιμάζονται από αλλεπάλληλες κρίσεις θεσμικές, δημοσιονομικές, περιβαλλοντικές κ.ά. Παρά τον μετασχηματισμό της πλειονότητας των κρατών σε βιώσιμες, τεχνολογικά ανεπτυγμένες, πράσινες και ανοιχτές κοινωνίες, παρατηρείται μία απροσδόκητη εκδήλωση του φαινομένου της διάβρωσης και της κιβδηλότητας της Δημοκρατίας. Μία δημοκρατία στην οποία κυριαρχεί η αμφισβήτηση, η ανισότητα, η αβεβαιότητα και ο λαϊκισμός. Η Ελλάδα αποτέλεσε χαρακτηριστικό αντιπροσωπευτικό παράδειγμα αυτού του πολιτικού φαινομένου, καθώς οι πολιτικές πρακτικές των κυβερνήσεων ακολούθησαν μία κατεύθυνση συγκεντρωτισμού της εξουσίας, ελέγχου και περιορισμού της συμμετοχικότητας των πολιτών. Η παρατεταμένη κομματική πόλωση, που βίωσε η χώρα επί τουλάχιστον τρεις δεκαετίες, φαίνεται να παραχωρεί τη θέση της στην παρατεταμένη αποκομματικοποίηση και παθητικοποίηση των πολιτών, μετατρέποντας την θεσμικά κατοχυρωμένη πολιτική συμμετοχή σε μία απρόσωπη και επουσιώδη τυπική διαδικασία. Η παρούσα εργασία επιχειρεί να προσεγγίσει το ζήτημα της παθητικότητας των πολιτών υπό το πρίσμα της συμμετοχικής δημοκρατίας, ως απαράμιλλη και αναπόσπαστη διάσταση της Δημοκρατίας. Η υιοθέτηση συμμετοχικών πρακτικών θα συμβάλει στην «αναγέννηση» της ιδιότητας των πολιτών ως ενεργές πολιτικές προσωπικότητες από επιλογή, καθιστώντας τους στο επίκεντρο των πολιτικών αποφάσεων και διαδικασιών. Μέσα από την ανάλυση των συμμετοχικών πολιτικών και την παράθεση παραδειγμάτων, αναζητούνται απαντήσεις σε ερωτήματα κατά πόσο η συμμετοχικότητα μπορεί να ενισχύσει τον θεσμό της Δημοκρατίας, ποιος ο ρόλος των ενεργών και παθητικών πολιτών στις διαδικασίες λήψεις αποφάσεων, ποιες είναι οι κυριότερες αιτίες της παθητικοποίησης των πολιτών εντός των σύγχρονων πλαισίων δράσεων των κρατών και πως εξελίσσεται η συμμετοχικότητα στην Ελλάδα σε επίπεδο Δήμων. Τέλος, επιχειρείται η παράθεση των συμμετοχικών πολιτικών που εφαρμόζει ο Δήμος Αθηναίων και εξετάζεται ο βαθμός αποτελεσματικότητάς τους, στην προσπάθειά του να καταστεί μία έξυπνη βιώσιμη πόλη, τη διακυβέρνηση της οποίας θα ασκούν από κοινού δημοτική αρχή και κοινωνία των πολιτών. Το θεωρητικό μέρος της εργασίας διεξήχθη μέσω εξέτασης βιβλιογραφικών και διαδικτυακών πηγών, ενώ το δεύτερο μέρος αποτελεί προϊόν εμπεριστατωμένης έρευνας υπηρεσιακών αρχείων, προσωπικής εργασιακής εμπειρίας, παράθεσης στατιστικών στοιχείων και ανάλυσης ερωτηματολογίου, προκειμένου η έρευνα να καταλήξει σε όσο το δυνατόν πιο ασφαλή συμπεράσματα.