Διοίκηση αλλαγών στην ανώτατη εκπαίδευση της Ελλάδας: η περίπτωση των Πανεπιστημίων

Abstract

Στην παρούσα μεταπτυχιακή εργασία εξετάζεται το συνεχώς εξελισσόμενο περιβάλλον του ελληνικού χώρου της ανώτατης εκπαίδευσης και ιδιαίτερα οι αλλαγές, όπως αυτές διαμορφώνονται στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού χώρου Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΧΑΕ) και του νέου μεταρρυθμιστικού νόμου 4009/2011, «Δομή, λειτουργία, διασφάλιση της ποιότητας των σπουδών και διεθνοποίηση των ανωτάτων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων», στην ακαδημαϊκή και διοικητική λειτουργία των Πανεπιστημίων. Όπως περιγράφεται στην Έκθεση για την Υπουργική Διάσκεψη στο Βουκουρέστι το 2012, ο ΕΧΑΕ, ο οποίος αναδύθηκε μέσα από τη διαδικασία της Μπολόνια (Bologna Process) αλλάζοντας την όψη της Ευρωπαϊκής Ανώτατης Εκπαίδευσης, διαμορφώθηκε και λειτουργεί στη βάση εθελοντικής συνεργασίας και συναίνεσης των κρατών-μελών στον απώτερο σκοπό, η Ευρώπη να αποτελέσει παγκόσμια ανταγωνιστική και δυναμική οικονομία με στόχο την αειφόρο ανάπτυξη, την κοινωνική συνοχή και τις καλύτερες συνθήκες και ευκαιρίες εργασίας. Τα Πανεπιστήμια, ως φορείς γνώσης, αποτελούν την κινητήρια δύναμη για την επίτευξη αυτού του σκοπού. Οι προκλήσεις που καλούνται λοιπόν να αντιμετωπίσουν στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, αλλά και των παγκόσμιων εντάσεων και πιέσεων, είναι καταιγιστικές, όπως το ίδιο και οι αλλαγές που καλούνται να διαχειριστούν. Στο πλαίσιο αυτών των τάσεων και δράσεων, τα ελληνικά πανεπιστήμια καλούνται να αναζητήσουν το ρόλο τους στη νέα εποχή, υπό το πρίσμα ραγδαίων αλλαγών που αφορούν στη σχέση Πανεπιστημίου-Κράτους, στην αυτόνομη και ανταγωνιστική ανάπτυξη, στην εξωστρέφεια και διεθνοποίηση, στη διασφάλιση ποιότητας, αλλά και τη λογοδοσία. Η παρούσα εργασία επιχειρεί να διερευνήσει τη διαχείριση αυτών των αλλαγών οργανωτικού και λειτουργικού μετασχηματισμού στο πλαίσιο της αναβάθμισης της διοικητικής και κατ’ επέκταση της ακαδημαϊκής λειτουργίας των Πανεπιστημίων. Η προσπάθεια αυτή επιδιώκεται με την προσέγγιση των απαιτούμενων παρεμβάσεων, μέσω του πεδίου της επιστημονικής διερεύνησης της Διοίκησης των Αλλαγών (Change Management), στο πλαίσιο της μετάβασης και αποτελεσματικής υλοποίησης των αλλαγών στα Πανεπιστήμια, σε εκπαιδευτικό, ερευνητικό, κοινωνικό και αναπτυξιακό επίπεδο. Προβληματισμοί για το εάν τα ευρωπαϊκά πρότυπα (ΕΧΑΕ) ανταποκρίνονται ή όχι στις εθνικές απαιτήσεις και κατά πόσο ο «ευρωπαϊκός χρόνος» είναι συνεπής με τον «ελληνικό χρόνο» και το αντίστροφο, ανακύπτουν και εξετάζονται ως δομικά στοιχεία αποδοχής, εφαρμογής και εδραίωσης των μεταρρυθμίσεων. Παράλληλα, λαμβάνονται υπόψη οι νέες τάσεις, αντιλήψεις και προοπτικές στη λειτουργία του Δημοσίου Τομέα, όπως αποτυπώνονται στις αρχές της Νέας Δημόσιας Διοίκησης (ΝΔΔ), η διεθνής πρακτική, οι ευρωπαϊκές οδηγίες, καθώς και τα πρότυπα χάραξης εθνικών στρατηγικών για την οικονομική βιωσιμότητα του τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και την ενδυνάμωση του ρόλου των πανεπιστημίων. Τέλος, στο πλαίσιο της διερεύνησης αναδεικνύεται η ανάγκη ευελιξίας και προσαρμογής του πανεπιστημιακού χώρου στο συνεχώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον, με τη μορφή του σύγχρονου οργανισμού που «μαθαίνει να αλλάζει», να μετασχηματίζεται, να ανανεώνεται και να επαναδημιουργείται μέσα από τη γνώση, την εμπειρία και τον πειραματισμό, στην επίτευξη του μέλλοντος που οραματίζεται.