Η πολιτική της υποδοχής των αιτούντων διεθνή προστασία στην Ελλάδα: Πρόγραμμα ESTIA

Abstract

Το Πρόγραμμα ESTIA (Emergency Support to Integration and Accommodation) ήταν μια δράση που χρηματοδοτήθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση και υλοποιήθηκε αρχικά από την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες και εν συνεχεία από το ελληνικό κράτος μέσω του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου. Η υλοποίησή του ξεκίνησε τον Νοέμβριο του 2015, με την προσφυγική κρίση σε πλήρη ανάπτυξη και ολοκληρώθηκε με το τέλος του 2022, με τους εταίρους υλοποίησης να προέρχονται από την Τοπική Αυτοδιοίκηση καθώς και ελληνικές και διεθνείς Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (ΜΚΟ). Αφορούσε σε πρόσφυγες που έφταναν στον ελλαδικό χώρο και ήταν αιτούντες διεθνή προστασία και στους ωφελούμενους, παρείχε στέγαση, υποστηρικτικές υπηρεσίες και οικονομικό βοήθημα. Με στόχο την αποσυμφόρηση των δομών υποδοχής προσφύγων στα νησιά και την ηπειρωτική χώρα, υλοποιούμενο στον αστικό ιστό, λειτούργησε εν μέρει και προ-ενταξιακά για τους ωφελούμενους. Η παρούσα εργασία, με το ESTIA να έχει πλέον ολοκληρωθεί, επιχειρεί να αναλύσει βιβλιογραφικά το πλαίσιο υλοποίησής του από την Ύπατη Αρμοστεία (ΥΑ) του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) για τους πρόσφυγες αλλά και παρουσιάσει αναλυτικά την νομοθετική και διοικητική εξέλιξή του κατά την φάση υλοποίησής του από το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου (ΥΜΑ). Επίσης, με δεδομένη την μη ύπαρξη προς το παρόν, μελετών αξιολόγησης του προγράμματος και με εργαλείο τις συνεντεύξεις που ελήφθησαν από εμπλεκόμενους στο Πρόγραμμα, προερχόμενοι από το πεδίο υλοποίησης και μέχρι τον σχεδιασμό του και τον συντονισμό δράσεών του, επιχειρήθηκε η αποτύπωση των σχέσεων αλληλεπίδρασης μεταξύ των διαφόρων επιπέδων διακυβέρνησής του. Η επεξεργασία όσων στοιχείων προέκυψαν, ανέδειξε την πολυπλοκότητα του ESTIA, τα δυνατά και αδύναμα σημεία του, αλλά κυρίως την ανθρωπιστική διάσταση της προσφυγικής κρίσης. Επιπλέον, αναδείχτηκε η γενική ικανοποίηση των ωφελούμενων αλλά και η ανάγκη ύπαρξης διάδοχης κατάστασης, ενδεχομένως μέσω νέων χρηματοδοτούμενων δράσεων, που θα στοχεύει αποκλειστικά σε ιδιαίτερα ευάλωτες περιπτώσεις αιτούντων διεθνή προστασία, για τους οποίους η επιστροφή σε δομές φιλοξενίας, εκτός του αστικού ιστού, λόγω της πρόσφατης λήξης του προγράμματος, πρακτικά είναι πολύ δύσκολη.