Από τον "Oθέλλο" του Σαίξπηρ στο "O Oθέλλος ξαναγυρίζει" του Ν. Καζαντζάκη και στην "Ιστορία της Λαίδης Οθέλλος" του Η. Λάγιου: ζητήματα πρόσληψης και διακειμενικότητας.

Abstract

Η παρούσα εργασία διαπραγματεύεται τις διακειμενικές σχέσεις που αναπτύσσονται μεταξύ του Σαιξπηρικού έργου Οθέλλος, Ο Μαύρος της Βενετίας και δύο νεοελληνικών θεατρικών έργων το Ο Οθέλλος Ξαναγυρίζει (1936) του Νίκου Καζαντζάκη και Η Ιστορία της Λαίδης Οθέλλος (1992) του Ηλία Λάγιου. Κεντρική θέση στην ανάλυση που ακολουθεί λαμβάνει η παραδοχή πως οι ιστορικές-κοινωνικές συνθήκες επιδρούν άμεσα στη διαδικασία πρόσληψης και, εν τέλει, επαναδιαπραγμάτευσης του αρχικού μύθου. Το ζήτημα της διακειμενικότητας εξετάζεται επί τη βάσει των θεματικών αξόνων της ζήλιας, του Έτερου- Άλλου και του Κακού οι οποίοι, με τη σειρά τους, «συνομιλούν» με τους αρχετυπικούς ρόλους της πιστής συζύγου, του Ξένου και του Κακού. Ο ερευνητής έχει επιλέξει τη Σημειωτική θεωρία ως ερευνητικό εργαλείο και, πιο συγκεκριμένα, τη χρήση των Πραξιακών Διαγραμμάτων του Greimas. Στο Α΄ μέρος της εργασίας παρατίθεται το σχετικό θεωρητικό υπόβαθρο με αναφορές στη θεωρία της διακειμενικότητας, του δραματικού μύθου, των αρχετύπων, των πραξιακών διαγραμμάτων και του μεταδραματικού θεάτρου. Στο Β΄ μέρος και με τη χρήση σημειολογικών σχημάτων, εξετάζονται τα ζητήματα των αρχετυπικών μορφών καθώς και ζητήματα φύλων, όπως προκύπτουν κατά τη διερεύνηση των επιμέρους ζητημάτων της εργασίας. Τέλος, παρατίθενται πληροφορίες που αφορούν στις παραστάσεις και την πρόσληψη των νεοελληνικών δραματικών κειμένων. Η εργασία καταλήγει στην επιβεβαίωση της ύπαρξης διακειμένου μεταξύ των τριών υπό εξέταση έργων αλλά με τρόπο τέτοιο που διαφυλάσσεται η αυτονομία των νεοελληνικών έργων. Οι έλληνες συγγραφείς συνομιλούν με τις αρχετυπικές σαιξπηρικές μορφές, προτιμούν, όμως, να διαμορφώσουν ανεξάρτητους δραματικούς χαρακτήρες, ενταγμένους στο σύγχρονο κοινωνικό χωροχρόνο.