Οι ψυχολογικές συνέπειες της ύπαρξης παιδιού με διαταραχές αυτιστικού φάσματος στους γονείς: Συστηματική βιβλιογραφική ανασκόπηση

Abstract

Η διάγνωση της διαταραχής αυτιστικού φάσματος (ΔΑΦ) σε ένα παιδί επηρεάζει το σύνολο του οικογενειακού συστήματος, επιφέροντας σημαντικές ψυχολογικές συνέπειες στους γονείς. Αν και η ψυχολογική επιβάρυνση έχει μελετηθεί εκτενώς, η διερεύνηση των θετικών εμπειριών παραμένει περιορισμένη. Η μελέτη τόσο των αρνητικών όσο και των θετικών πτυχών της γονεϊκής εμπειρίας είναι απαραίτητη, καθώς ενισχύει την ψυχική ανθεκτικότητα, συμβάλλει σε μια πιο ολοκληρωμένη κατανόηση των προκλήσεων και των δυνατοτήτων των οικογενειών και μπορεί να οδηγήσει στον σχεδιασμό πιο στοχευμένων παρεμβάσεων, με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας ζωής τόσο των γονέων όσο και των παιδιών με ΔΑΦ. Στόχος της παρούσας μελέτης είναι να υπογραμμίσει τις βασικές ψυχολογικές συνέπειες που αντιμετωπίζουν οι γονείς παιδιών που διαγιγνώσκονται με ΔΑΦ και των παραγόντων παράγοντες που επηρεάζουν την ψυχική ευημερία, καθώς και την ποιότητα ζωής τους. Το δείγμα της συστηματικής βιβλιογραφικής ανασκόπησης αποτελείται από τριάντα ένα (31) ερευνητικά άρθρα με χρονολογία δημοσίευσης μεταξύ των ετών 2010 - 2025, τα οποία προέκυψαν έπειτα από ενδελεχή έρευνα της διεθνούς και εγχώριας βιβλιογραφίας σε έγκριτες επιστημονικές βάσεις δεδομένων. Τα αποτελέσματα της παρούσας εργασίας ανέδειξαν ότι οι συχνότερες θετικές ψυχολογικές συνέπειες στους γονείς παιδιών με ΔΑΦ είναι η εσωτερική ενδυνάμωση, η προσωπική ανάπτυξη και τα συναισθήματα χαράς και ανακούφισης, ενώ οι συχνότερες αρνητικές περιλαμβάνουν άγχος, καταθλιπτικά και ενοχικά συναισθήματα. Η ψυχική ευημερία φαίνεται να ενισχύεται κυρίως από ατομικούς μηχανισμούς προσαρμογής και την υποστήριξη από οικογένεια και κοινωνικό περιβάλλον, ενώ επιβαρύνεται από τα χαρακτηριστικά της ΔΑΦ και τις δυσλειτουργικές οικογενειακές σχέσεις. Τέλος, περιορισμένος αριθμός ερευνών εντόπισε παράγοντες που σχετίζονται με αυξημένη ή μειωμένη ποιότητα ζωής των γονέων, με τους σημαντικότερους να αφορούν τη λειτουργικότητα του παιδιού, το φύλο του, αλλά και την ψυχική και σωματική υγεία των ίδιων των γονέων. Η σύνθεση των ευρημάτων ανέδειξε την πολυπλοκότητα της ψυχολογικής εμπειρίας των γονέων παιδιών με ΔΑΦ, αναδεικνύοντας τόσο τις αρνητικές όσο και τις θετικές της όψεις, και ανέδειξε τη σημασία της ενίσχυσης ατομικών και συστημικών παραγόντων για την προαγωγή της ψυχικής ευημερίας και της ποιότητας ζωής τους.