Ψυχολογικές πτυχές της μετανάστευσης και εγκατάστασης στην Ελλάδα από τη Συρία και το Πακιστάν.

Abstract

Παρά τις στοιχειώδεις διαφορές των εννοιών πρόσφυγας και μετανάστης, όσον αφορά τις εμπειρίες στον τόπο καταγωγής και τα κίνητρα εγκατάλειψής του, η πορεία προς τη νέα πατρίδα ομοιάζει σημαντικά, το ίδιο και τα όσα καλούνται να αντιμετωπίσουν στη χώρα υποδοχής κατά τη διαδικασία ένταξης. Οι επιπτώσεις στην ψυχοσύνθεση των ατόμων φαίνεται να ποικίλλουν, αφού δε διαμορφώνονται μόνο σύμφωνα με τα δεδομένα του παρόντος, αλλά εξαρτώνται τόσο από τις προαναφερθείσες βιωμένες εμπειρίες όσο και από ατομικά χαρακτηριστικά. Το Πακιστάν αποστέλλει παραδοσιακά εδώ και δεκαετίες μετανάστες στην Ελλάδα, ενώ με τα γεγονότα του Συριακού εμφυλίου πολέμου, η χώρα έχει υποδεχθεί επίσης μεγάλο αριθμό Σύριων προσφύγων. Η παρούσα ποιοτική μελέτη, μέσω δομημένων συνεντεύξεων αποπειράται να μελετήσει τις ψυχολογικές πτυχές της ένταξης των παραπάνω πληθυσμιακών ομάδων στην Ελλάδα. Μέσω της ανάλυσης των δεδομένων φάνηκε ότι έκαστοι υπόκεινται σε σοβαρή ψυχική φθορά κατά τη διάρκεια του ταξιδιού προς την Ευρώπη, ενώ συγκεκριμένα για τους Σύριους, οι τραυματικές εμπειρίες του πολέμου και τα ενδεχόμενα βασανιστήρια εκ μέρους του καθεστώτος επιβαρύνουν σημαντικά την ψυχική υγεία. Από την άλλη πλευρά, οι Πακιστανοί δέχονται πίεση λόγω της ανέχειας η οποία επικρατεί στη χώρα αλλά και του αισθήματος υποχρέωσης οικονομικής στήριξης της οικογένειας. Καταφθάνοντας όμως στην Ελλάδα οι συνθήκες διαβίωσης, η αδυναμία εξεύρεσης εργασίας και στέγης και κατά συνέπεια η δυσκολία κοινωνικής ενσωμάτωσης εντείνουν τα ψυχολογικά ζητήματα. Ως επικρατούσα συμπτωματολογία για τους Σύριους σημειώνεται η διαταραχή του μετατραυματικού στρες (PTSD), το άγχος και η κατάθλιψη, ενώ και στους Πακιστανούς υπηκόους βρέθηκαν υψηλά επίπεδα άγχους και καταθλιπτικόμορφων διαταραχών. Τέλος η δημιουργία κοινωνικού δικτύου, ο εθελοντισμός, η εργασία και οι σπουδές αναφέρθηκαν ως βασικοί αμυντικοί μηχανισμοί. Η εν λόγω μελέτη βέβαια, δεν δύναται να καλύψει όλες τις πτυχές της ένταξης των μεταναστών/προσφύγων στη χώρα, ούτε να θίξει ζητήματα όπως η έλλειψη υποδομών για παροχή ψυχολογικής ή ψυχιατρικής φροντίδας. Εγείρει ωστόσο έναν προβληματισμό όσον αφορά την ανάγκη ενεργοποίησης του κρατικού μηχανισμού ώστε να αποφευχθεί η πιθανή απομόνωση των πληθυσμών αυτών και να εξελιχθεί ομαλά και αποτελεσματικά η ένταξή τους στη χώρα.