Ο Τιμοκλής στο πλαίσιο της Μέσης Κωμωδίας

Abstract

Η παρούσα διδακτορική διατριβή έχει ως κύριο στόχο της την ένταξη του ποιητή Τιμοκλή, στην περίοδο της Μέσης Κωμωδίας. Για την επίτευξη αυτού του σκοπού ήταν αναγκαία η μεθοδική ανάλυση και προσεκτική μελέτη των σωζομένων αποσπασμάτων του, ώστε να εντοπισθούν και να αναδειχθούν σημαντικά και βάσιμα στοιχεία, τα οποία τεκμηριώνουν τις ιδιαίτερες τάσεις στην ποιητική του τέχνη. Στην Εισαγωγή έγινε μία μεθοδική παρουσίαση του όρου και των κύριων χαρακτηριστικών της Μέσης Κωμωδίας. Στη συνέχεια παρατέθηκαν τα ιδιάζοντα χαρακτηριστικά της ποίησης του Τιμοκλή, τα οποία εντοπίστηκαν στα αποσπάσματά του, προκειμένου να είναι εμφανής η ιδιαίτερη ποιητική τεχνική του. Η έρευνα κατευθύνθηκε στην πραγματολογική, μορφολογική-υφολογική, ερμηνευτική ανάλυση αλλά και κριτική του κειμένου με θετικό κριτικό υπόμνημα. Στα θέματα μορφής ο Τιμοκλής παρουσιάζει μια τάση απλοποίησης τόσο με τη λιτή και περιεκτική γλώσσα, όσο και στο μέτρο. Παράλληλα όμως, η σκωπτική διάθεση του ποιητή, δημιουργεί επιδέξια ποιητικό λόγο με υψηλό και πομπώδες ύφος με σκοπό την παρωδία. Τα θέματά του προέρχονται από την πολιτική επικαιρότητα αλλά και την ιδιωτική ζωή δημοσίων προσώπων και κυριαρχεί το εμπαθές προσωπικό σκώμμα (ὀνομαστὶ κωμῳδεῖν) και η βωμολοχία κατά το πρότυπο του Αριστοφάνη. Μόνο σε κάποια σύντομα αποσπάσματα ο ποιητής ακολουθεί τη θεματολογία της Μέσης Κωμωδίας. Επίσης, παρατηρείται παρωδία μυθικών θεμάτων ή ηρώων, παρωδία σκηνών τραγικής ποίησης, της ρητορικής και του φιλοσοφικού στοχασμού. Αξιοσημείωτη είναι η ποιητική ιδιόλεκτος του Τιμοκλή που μαρτυρεί την πρωτοτυπία του στο λεξιλόγιο και στη σύνταξη με νεολογισμούς: ἅπαξ λεγόμενα, δημιουργία νέων λέξεων, αλλαγή καθιερωμένης χρήσης λέξεων, απόδοση νέου νοήματος σε ήδη υπάρχουσες λέξεις, νεωτερική σύνταξη αντί της δόκιμης αττικής, νεολογισμοί της Μέσης Κωμωδίας, αλλά και υιοθέτηση απλού αριστοφανικού και βωμολοχικού λεξιλογίου του Αριστοφάνη. Μετά από την ενδελεχή έρευνα των ιδιαίτερων στοιχείων στο έργο του Τιμοκλή, διαπιστώνεται ότι προβάλλουν ιδιάζουσες τάσεις, οι οποίες τον καθιστούν μοναδικό παράδειγμα ιδιαίτερης ποιητικής τεχνικής μέσα στο πλαίσιο της Μέσης Κωμωδίας. Η πολυσυλλεκτικότητα και η αφομοιωτική δύναμη να συνδυάζει το παραδοσιακό με το μοντέρνο πνεύμα της εποχής του, συμβάλλουν ουσιαστικά στο να καταστεί ο Τιμοκλής ο συνδετικός κρίκος της κωμικής παράδοσης μεταξύ Αρχαίας και Νέας Κωμωδίας, καταλαμβάνοντας αυτοδικαίως μια μοναδική και αξιοζήλευτη θέση μέσα στο πλαίσιο της Μέσης Κωμωδίας.