Ο Προφήτης του Ισλάμ Μωάμεθ και το Βυζάντιο. Συνέπειες της φιλοβυζαντινής στάσης του Μωάμεθ στους βυζαντινούς υπηκόους του χαλιφάτου 632-661, σύμφωνα με τις αραβοϊσλαμικές πηγές.

Abstract

Η παρούσα διατριβή διερευνάτις αραβο-βυζαντινές σχέσεις στοχεύοντας στην αναζήτηση σημείων προσέγγισης Αράβων - Βυζαντινών ή Ισλαμ- Χριστιανισμού με πρότυπο τη στάση του Προφήτη Μωάμεθ στη χρονική στιγμή μεταξύ 610-632, την Αυγή του Ισλάμ. Αναζητά τη συνέχεια ή μη της πολιτικής επιλογής του Μωάμεθ απέναντι στο Χριστιανισμό και στην πολιτική δύναμη που την αντιπροσώπευε – το Βυζάντιο. Η έρευνα στηρίζεται στις πρωτογενείς αραβοϊσλαμικές πηγές και συγκεκριμένα σε εκείνα τα κείμενα που γράφτηκαν εκείνη τη χρονική στιγμή και αντικατοπτρίζουν τα πρόσωπα, τα γεγονότα, και τις συνθήκες που τα δημιούργησαν. Οι σχέσεις Μωάμεθ-Βυζαντίου μπορεί κανείς να διαπιστώσει πως ιστορικά περνούν από τρεις θεμελιώδεις φάσεις. Η κάθε φάση έπαιξε το ρόλο της, προετοιμάζοντας το έδαφος για την επόμενη, ενδυναμώνοντας ιστορικά τη φιλοβυζαντινή ιδεολογική θέση ανάμεσα στους Άραβες. Ανιχνεύονται τα αίτια και οι μορφές εφαρμογής της πολιτικής του Μωάμεθ απέναντι στο Βυζάντιο, πριν και μετά την Αποκάλυψη, ανακαλύπτοντας τις βαθύτερες ρίζες αυτής της πολιτικής στάσης του. Πραγματεύεται επίσης την πολιτική στάση των διαδόχων του Μωάμεθ απέναντι στους πρώην βυζαντινούς υπηκόους του χαλιφάτου (632-661). Ερευνά τις συνέπειες της πολιτικής στάσης του Μωάμεθ απέναντι στο Βυζάντιο, ως πολιτεία και στον Χριστιανισμό, ως ιδεολογία, ενσαρκωμένο στις αραβικές χριστιανικές πληθυσμιακές ομάδες εντός του κλασικού χώρου της Αραβικής Χερσονήσου και κατά πόσο αυτή η φιλοβυζαντινή στάση αποτέλεσε ένα ιστορικό πρότυπο που μπορεί να γενικευθεί σε όλες τις συναλλαγές αυτών των δύο κόσμων ή απλά αποτέλεσε μεμονωμένες περιπτώσεις εφαρμογής, χωρίς γενικευμένη ισχύ. Παρουσιάζει την πολιτική κατάσταση του Ισλάμ από το θάνατο του Μωάμεθ μέχρι τη δολοφονία του τέταρτου χαλίφη. Προβάλλονται συμπυκνωμένα κυρίως οι στρατιωτικές επιχειρήσεις του Όμαρ, και δίδεται έμφαση στις συνθήκες συνθηκολόγησης που συνυπέγραψε με τις διάφορες βυζαντινές αρχές, στοχεύοντας στην ανίχνευση της εφαρμογής της πολιτικής στάσης του Μωάμεθ. Οι κατακτήσεις ιδίως αυτής της δεκαετίας αποτελούν το πραγματικό εργαστήρι για την εφαρμογή ή μη της φιλοβυζαντινής πολιτικής επιλογής του Μωάμεθ, η οποία όπως φάνηκε λειτούργησε αποτελεσματικά και συνέβαλλε σε μία ομαλή μετάβαση της μέχρι τότε βυζαντινής κοινωνίας στο χαλιφάτο με βάση συνθήκες που εγγυούνται διαχρονικά τα δικαιώματά της. Καταγράφονται και παρατίθενται ερμηνευμένα στα ελληνικά τα κύρια επίσημα έγγραφα και κείμενα, που αποδεικνύουν από την μια πλευρά την έμπρακτη φιλοβυζαντινή πολιτική στάση του Μωάμεθ και παράλληλα το βαθμό ακολουθίας αυτής της πολιτικής στάσης στις επιλογές των διαδόχων του. Συμπερασματικά η έρευνα διαπιστώνει πως το σύνολο των αραβο-βυζαντινών σχέσεων που έχει κοιτίδα τους προϊσλαμικούς χρόνους, περνάει μέσα από τις πρωταρχικές πηγές, καθώς η διακυβέρνηση του Μωάμεθ διαμορφώθηκε και εδραιώθηκε πάνω στα θεμέλια των προϊσλαμικώναραβο-βυζαντινών σχέσεων. Το γεγονός αυτό είναι εκείνο που διαμόρφωσε και ενσάρκωσε σε μεγάλο βαθμό τη φιλοβυζαντινή-φιλοχριστιανική στάση του Μωάμεθ, ο οποίος με τη σειρά του προσδιόρισε δεσμευτικά την ανάλογη πολιτική των διαδόχων του σε διαχρονική ποιότητα.