Η αλληλεγγύη στην Ευρωπαϊκή Ένωση: Μια κρίσιμη αξία - Μια αξία σε κρίση

Abstract

Το παρόν κείμενο προσεγγίζει βιβλιογραφικά το ζήτημα της αλληλεγγύης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μία έννοια που πολιτικοί και άλλοι κύκλοι επικαλούνται ολοένα και συχνότερα. Η αλληλεγγύη αποτελεί θεμελιώδη αξία στο οικοδόμημα της Ένωσης, λόγω της αλληλεξάρτησης που υπάρχει μεταξύ των κρατών-μελών, στην κατεύθυνση της διατήρησης ενός κοινού σχεδίου. Τα κράτη-μέλη, δηλαδή, δεσμεύονται σε αμοιβαία στήριξη επειδή γνωρίζουν ότι η μοίρα του ενός εξαρτάται από τη μοίρα του άλλου. Από την άποψη αυτή, διακρίνονται δύο διαφορετικά κίνητρα αλληλεγγύης στην Ένωση: το κίνητρο της άμεσης αμοιβαιότητας και το κίνητρο του πεφωτισμένου ίδιου συμφέροντος. Στην πράξη, πάντως, η ρητορική περί αλληλεγγύης στην Ένωση δεν επαληθεύεται πλήρως. Τα παραδείγματα της διαχείρισης δύο πρόσφατων κρίσεων, της οικονομικής και της προσφυγικής, αποτελούν σχετικές ενδείξεις. Παράγοντες όπως η απουσία μίας ισχυρής ευρωπαϊκής ταυτότητας, η κυριαρχία του νεοφιλελευθερισμού και η συνακόλουθη υπέρμετρη έμφαση στην ατομική ευθύνη, έχουν προκαλέσει πλήγματα στην εκδήλωση αλληλέγγυας στάσης μεταξύ των κρατών-μελών. Τα πλήγματα αυτά επηρεάζουν δυσμενώς και το πεδίο της Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Πολιτικής, παρά τις διακηρύξεις για τους κοινωνικούς στόχους της Ένωσης και την παραδοσιακή υπεράσπιση της κοινωνικής προστασίας από τους Ευρωπαίους πολίτες. Για την υλοποίηση των συγκεκριμένων στόχων θα πρέπει να εφαρμοστούν αρχές όπως η αναδιανεμητική και η αρχή της καθολικότητας, πράγμα δύσκολο όταν μία από τις αξίες στις οποίες εδράζουν, η αξία της αλληλεγγύης, είναι εξασθενημένη.