Συνταξιοδοτικά συστήματα στις χώρες της Νότιας Ευρώπης: Μία συγκριτική προσέγγιση (Ελλάδα - Ιταλία)

Abstract

Η παρούσα εργασία εξετάζει τις μεταρρυθμιστικές νομοθετικές παρεμβάσεις που έχουν συντελεστεί στα συνταξιοδοτικά συστήματα της Ελλάδας και Ιταλίας από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 μέχρι σήμερα και τα αποτελέσματά τους σε επίπεδο δομικών και λειτουργικών αλλαγών και οικονομικοκοινωνικών παραμέτρων των συστημάτων. Η κοινή αφετηρία των συνταξιοδοτικών συστημάτων των δύο χωρών, ως προς τα εγγενή χαρακτηριστικά τους και τις κοινές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν, αποτέλεσαν κριτήριο για την επιλογή ως ερευνητικού αντικειμένου της παρούσας εργασίας, του ιστορικού των μεταρρυθμίσεών τους σε συγκριτικό επίπεδο. Μεθοδολογικά, η εργασία στηρίχτηκε στη συλλογή και επεξεργασία στοιχείων από πρωτογενείς και βιβλιογραφικές πηγές, με σκοπό να προσδώσει στο περιεχόμενό της τόσο το αναγκαίο ιστορικό, θεωρητικό εννοιολογικό και νομοθετικό υπόβαθρο, όσο και τα απαιτούμενα εμπειρικά και ποσοτικά στοιχεία, για την εξέταση των ερευνητικών της ζητημάτων ανά χώρα. Στην περίπτωση της Ελλάδας, οι νομοθετικές παρεμβάσεις μέχρι τα 2010 υπήρξαν χαμηλής αποτελεσματικότητας και βραχυπρόθεσμης προοπτικής, ενώ η πρόσφατη χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση και οι επιπτώσεις της στην ελληνική οικονομία αποτέλεσαν την αναγκαία εξωτερική ώθηση για την υλοποίηση της ριζικότερης μεταρρύθμισης στην ιστορία του συστήματος. Στην περίπτωση της Ιταλίας, οι πλέον καινοτόμες δομικές μεταρρυθμίσεις του συστήματος είχαν ήδη υλοποιηθεί από τη δεκαετία του 1990, θέτοντας τα θεμέλια για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά του. Η συγκριτική προσέγγιση του ιστορικού των δύο χωρών επιβεβαιώνει την υπόθεση της παρούσας εργασίας, για τον καθοριστικό ρόλο των παραδοσιακών επιλεκτικών σχέσεων των πολιτικών και κοινωνικών δρώντων και στις δύο χώρες, στη διαμόρφωση του περιεχομένου των υλοποιούμενων μεταρρυθμίσεων. Ταυτόχρονα, η συγκριτική προσέγγιση επιβεβαιώνει την απώλεια του παραδοσιακού αυτού ρόλου των σχέσεων των πολιτικών και κοινωνικών δρώντων και στις δύο χώρες, έναντι των δημοσιονομικών και μακροοικονομικών συνθηκών που διαμόρφωσε στις εθνικές τους οικονομίες η πρόσφατη χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση.