Σχεδιασμός και μελέτη ενός προγράμματος e-mentoring για εκπαιδευτικούς Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης

Abstract

Η ηλεκτρονική καθοδήγηση (e-mentoring) αποτελεί ένα νέο, δυναμικό πεδίο έρευνας και μελέτης, εφαρμοσμένο στην εκπαιδευτική πράξη τις τελευταίες δεκαετίες και παρέχει δυνατότητες υποστήριξης και συμβουλευτικής από απόσταση σε δυσκολίες και ανάγκες που αντιμετωπίζουν οι καθοδηγούμενοι εκπαιδευτικοί. Η αναγνώριση της συμβολής της διαδικτυακής τεχνολογίας στην υποστήριξη της μάθησης και της εκπαίδευσης από απόσταση, συντέλεσε στον εμπλουτισμό της παραδοσιακής μορφής/διά ζώσης καθοδήγησης με νέα τεχνολογικά εργαλεία και την καθιστά μια εναλλακτική βιώσιμη και επωφελή λύση στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, στην οποία απαιτείται άμεση μεταφορά της πληροφορίας, της τεχνογνωσίας και της εμπειρογνωμοσύνης σε όλους τους ενδιαφερόμενους. Εμπλεκόμενοι σε ένα πλαίσιο συλλογικής κοινοτικής ηλεκτρονικής καθοδήγησης, καθοδηγούμενοι και μέντορες συζητούν, διαμοιράζονται και κρίνουν πόρους, πρακτικές και εμπειρίες, μέσα από κανάλια ασύγχρονης επικοινωνίας που αίρουν χωροχρονικούς περιορισμούς και δημιουργούν ένα ανοικτό, ευέλικτο, υποστηρικτικό και στοχαστικό περιβάλλον. Σε αυτό το πλαίσιο διερευνώνται εκείνες οι πτυχές της ηλεκτρονικής καθοδήγησης που οικοδομούν, εξελίσσουν και ολοκληρώνουν αποτελεσματικά την πορεία της και σχετίζονται με τη συμμετοχή και την ενεργοποίηση των μελών, την επικοινωνία και την αλληλεπίδραση μεταξύ τους, ώστε η καθοδήγηση να αποβεί ωφέλιμη και εποικοδομητική στην προσωπική και επαγγελματική ανάπτυξη του καθοδηγούμενου. Η παρούσα εργασία μελετά ένα πρόγραμμα e-mentoring για εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης ΠΕ70, που σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε από την Ομάδα Ηλεκτρονικής Μάθησης του Τμήματος Κοινωνικής και Εκπαιδευτικής Πολιτικής του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου. Το πρόγραμμα είχε διάρκεια έντεκα εβδομάδες και αξιοποίησε τεχνολογίες και μεθόδους ηλεκτρονικής μάθησης από απόσταση. Οκτώ μέντορες με μακρά διδακτική εμπειρία και αυξημένα εκπαιδευτικά προσόντα παρείχαν καθοδήγηση και υποστήριξη σε δεκαοκτώ καθοδηγούμενους δασκάλους με εμπειρία 3 έως 11 ετών. Για την υλοποίηση του προγράμματος επιλέχθηκε η Τεχνολογική Πλατφόρμα Elgg, που ενσωματώνει δυνατότητες επικοινωνίας, αλληλεπίδρασης και συνεργασίας και παρουσιάζει χαρακτηριστικά κοινωνικής δικτύωσης. Η ανάλυση των ερευνητικών δεδομένων πραγματοποιήθηκε σε δυο επίπεδα: α) την περιγραφική ανάλυση των δραστηριοτήτων των μελών στην τεχνολογική πλατφόρμα και β) την ανάλυση των απόψεων και των αντιλήψεων των εκπαιδευτικών μέσα από τη διαδικασία της ημι-δομημένης συνέντευξης. Τα αποτελέσματα της έρευνας ανέδειξαν κρίσιμους παράγοντες σχεδιασμού και υλοποίησης προγραμμάτων e-mentoring αλλά και τη σημασία ενός σωστά δομημένου πλαισίου ηλεκτρονικής καθοδήγησης για την προσωπική και επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευτικών. Οι εκπαιδευτικοί, μέσα από τις συνεντεύξεις τους, αποτίμησαν θετικά την εμπειρία τους από τη συμμετοχή τους στο πρόγραμμα αναφορικά με την επαγγελματική τους ανάπτυξη και ανέφεραν ως σημαντικά οφέλη αφενός οι μέντορες την ανάπτυξη της αυτοεκτίμησης και της αυτοπεποίθησής τους να καθοδηγήσουν κατάλληλα τους καθοδηγούμενούς τους, αφετέρου οι καθοδηγούμενοι την ενίσχυσή τους ως επαγγελματίες στην εκπαιδευτική πρακτική. Επισήμαναν την ανάγκη που βιώνουν για καθοδήγηση και υποστήριξη από εμπειρότερους συναδέλφους στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν στην εκπαιδευτική διαδικασία και αναγνώρισαν τη σημασία που είχε για τη συμμετοχή τους η ελευθερία στη διαχείριση του χρόνου συμμετοχής τους, η συστηματική παρουσία και η διαθεσιμότητα του e-μέντορα, η αίσθηση ανωνυμίας και ιδιωτικότητας που δίνει το ηλεκτρονικό περιβάλλον και η αλληλεπίδραση με άλλους καθοδηγούμενους. Ανέδειξαν, ακόμα, τον ρόλο που χρειάζεται να λαμβάνει ο μέντορας στο περιβάλλον της ηλεκτρονικής καθοδήγησης και τις δεξιότητες που πρέπει να τον χαρακτηρίζουν για να κριθεί αποτελεσματικός. Η συμβολή της παρούσας έρευνας σχετίζεται με α) τη διαμόρφωση ενός πρώτου πλαισίου σχεδιασμού και υλοποίησης προγράμματος e-mentoring και β) την ανάλυση των αντιλήψεων των συμμετεχόντων εκπαιδευτικών μέσα από τις δράσεις και τις εμπειρίες τους. Επιπλέον, η διπλωματική εργασία φιλοδοξεί να συνεισφέρει στην ανάπτυξη και στη βελτίωση παρόμοιων πρακτικών καθοδήγησης και επαγγελματικής ανάπτυξης εκπαιδευτικών που βασίζονται σε σύγχρονα διαδικτυακά εργαλεία επικοινωνίας και συνεργασίας. Η μελέτη καταλήγει με τη διατύπωση προτάσεων για περαιτέρω έρευνα στο πεδίο της ηλεκτρονικής καθοδήγησης και την αξιοποίηση του μοντέλου στην εκπαιδευτική πρακτική.