Η κοινωνική ενσωμάτωση των μεταναστών στην Ελλάδα και ψυχική υγεία

Abstract

Η μετανάστευση αποτελεί μια πραγματικότητα που έχει αλλάξει τα δεδομένα της κοινωνίας, επιβάλλοντας νέους όρους ως προς την οικονομική και πολιτισμική οργάνωση. Όπως γνωρίζουμε από τις αρχές της δεκαετίας του 1980, η Ελλάδα μετατρέπεται από χώρα αποστολής μεταναστών σε χώρα υποδοχής. Μετά την κατάρρευση των καθεστώτων της Ανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης, το 1989 έκαναν την εμφάνιση τους δύο κύματα μεταναστών. Το πρώτο κύμα μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1990, στο οποίο κυριαρχούσαν οι Αλβανοί, και το δεύτερο μετά το 1995, που φτάνει μέχρι και το 2000, με την συμμετοχή των Βαλκανικών χωρών. Στην παρούσα εργασία, εξετάζεται αν ουσιαστικά ο ελληνικός πληθυσμός συμβάλλει στην ενσωμάτωση ή στην απόρριψη των μεταναστών κατά την περίοδο της κρίσης και κατά πόσο το γεγονός αυτό έχει επηρεάσει ψυχικά τον μεταναστευτικό πληθυσμό. Προβλήματα όπως οι κοινωνικοοικονομικές ανισότητες, οι πολιτικές αναταραχές και οι περιβαλλοντικές καταστροφές οδηγούν πολλούς ανθρώπους να εγκαταλείψουν τον τόπο καταγωγής τους, να μετακινηθούν και να εγκατασταθούν σε άλλες χώρες. Η χώρα μας έχει γίνει αποδέκτης τέτοιων μεταναστευτικών ροών από τη δεκαετία του ’90. Μάλιστα η συντριπτική πλειοψηφία των μεταναστών εισέρχονται σε αυτή με σκοπό την εύρεση εργασίας και να ζήσουν μια καλύτερη ζωή. Όπως θα μελετήσουμε και πιο αναλυτικά παρακάτω, το φαινόμενο της μετανάστευσης είναι άμεσα συνδεδεμένο με τα φαινόμενα του κοινωνικού αποκλεισμού και των ρατσιστικών αντιλήψεων και στάσεων. Η διαχείριση του σύνθετου φαινόμενου της μετανάστευσης είναι σημαντική αρμοδιότητα των κρατών και των πολιτικών που εφαρμόζουν, ενώ η ενσωμάτωση των μεταναστών στην κοινωνία υποδοχής αποτελεί ένα σημαντικό ζήτημα διερεύνησης. Στην συνέχεια με την χρήση των συνεντεύξεων από μετανάστες που ζουν και εργάζονται αρκετά χρόνια στην Ελλάδα, θέλουμε να διαπιστώσουμε αν τελικά η ελληνική κοινωνία ενσωματώνει ή απορρίπτει τους μετανάστες κατά την περίοδο της κρίσης και ποιες είναι οι ψυχικές επιπτώσεις που έχει προκαλέσει αυτό το γεγονός. Σταδιακά, με το πέρασμα των χρόνων οι μετανάστες έχουν καλυτερεύσει την ζωή τους και νιώθουν πιο οικεία στην Ελλάδα. Συμμετέχουν στην παραγωγική διαδικασία είτε ως μισθωτοί είτε ως αυτό απασχολούμενοι, εισπράττουν ικανοποιητικές αμοιβές και πληρώνουν ασφαλιστικές εισφορές και φόρους. Είναι σημαντικό ότι βοηθούν στην μείωση του κόστους παραγωγής και στην βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας εξαιτίας των χαμηλότερων αποδοχών τους. Η παρουσία, επίσης των μεταναστών στην χώρα μας ενίσχυσε την αγροτική παραγωγή καλύπτοντας θέσεις απασχόλησης που εγκατέλειψαν οι Έλληνες, οι οποίοι μετακινήθηκαν προς τα αστικά κέντρα σε άλλους τομείς απασχόλησης. Ωστόσο, ο παράγοντας «οικονομική κρίση» φαίνεται να αλλάζει τα δεδομένα που ίσχυαν για το μεταναστευτικό πληθυσμό. Η κρίση πλήττει τους μετανάστες στο επίπεδο απασχόλησης, άρα στον τρόπο διαβίωσης τους, αυξάνοντας τα ποσοστά ανεργίας τους συγκριτικά με αυτά των γηγενών. Παράλληλα, η οικονομική ύφεση πιθανόν να αποτελεί τροχοπέδη στην πλήρη κοινωνική τους ένταξη, δημιουργώντας έτσι συνθήκες κοινωνικής έντασης και στιγματισμού. Τέλος, όπως θα αναφέρουμε και παρακάτω στο ερευνητικό κομμάτι της παρούσας εργασίας, διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην πλήρη κοινωνική και πολιτισμική ενσωμάτωση, η δυνατότητα των ατόμων να έχουν πρόσβαση στην αγορά εργασίας και οι συνθήκες εργασίας και διαβίωσης να είναι κατάλληλες για αυτούς.