Ευθανασία: Ηθικοί προβληματισμοί

Abstract

Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι να εξεταστεί εις βάθος ένα από τα πλέον αμφιλεγόμενα και φλέγοντα, σε παγκόσμιο επίπεδο, ζητήματα, αυτό της ευθανασίας. Η αντιμετώπιση του θέματος είναι πρωτίστως ηθική και στοχεύει στην εστίαση και ανάδειξη των ηθικών διλημμάτων που προκύπτουν από την εφαρμογή ή μη της εν λόγω πρακτικής, καθώς και στην προώθηση του επιστημονικού διαλόγου. Στο πρώτο κεφάλαιο δίνεται ο ορισμός και το περιεχόμενο της Βιοηθικής, της οποίας αντικείμενο έρευνας και προβληματισμού αποτελεί και η ευθανασία. Στο δεύτερο κεφάλαιο του πρώτου μέρους, επιχειρείται μια σύντομη παρουσίαση της πορείας της έννοιας αλλά και της πρακτικής της ευθανασίας ανά τους αιώνες, ξεκινώντας από την αρχαιότητα και καταλήγοντας στη σύγχρονη εποχή μας. Τον εννοιολογικό προσδιορισμό της ευθανασίας με την κατάδειξη των ιδιαιτέρων παραμέτρων που πρέπει να συντρέχουν για να εμπίπτει μια συμπεριφορά στην προβληματική της, πραγματεύεται το τρίτο κεφάλαιο. Εξαιτίας της διαπίστωσης ότι η πρακτική αυτή δεν είναι ενιαία και αδιαφοροποίητη, κρίνεται στη συνέχεια απαραίτητη η αναλυτική αναφορά στις ειδικότερες μορφές της. Έτσι, με γνώμονα τον τρόπο διενέργειάς της, η ευθανασία διακρίνεται σε ενεργητική, παθητική και υποβοηθούμενη αυτοκτονία και με γνώμονα τη συναίνεση του πάσχοντος, σε εκούσια, ακούσια και μη εκούσια ή ευθανασία με εικαζόμενη συναίνεση (σύμφωνα δηλαδή με την εικαζόμενη ή, κάποιες φορές, βέβαιη επιθυμία του). Το τελευταίο κεφάλαιο του πρώτου μέρους περιλαμβάνει μια σύντομη ανασκόπηση της νομικής και εν μέρει νομολογιακής αντιμετώπισης της ευθανασίας, τόσο σε διεθνές όσο και σε ελληνικό επίπεδο. Ως εκ τούτου, παρουσιάζονται κάποιες διεθνείς ευρωπαϊκές συμβάσεις οι οποίες αποτελούν σημαντικές συνεισφορές επί του θέματος, και παράλληλα προβάλλεται ο ρόλος και η δράση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΔΑ) σε ότι αφορά στο ζήτημα της ευθανασίας. Το παρόν κεφάλαιο θα ολοκληρωθεί με την αναφορά στην ελληνική νομοθετική πραγματικότητα, αλλά και στο δίκαιο κάποιων χωρών στις οποίες σημειώθηκαν οι μεγαλύτερες αλλαγές στη νομοθεσία για τον καθορισμό του δικαιώματος στον θάνατο. Η ευθανασία, όμως, πρωτίστως αποτελεί ένα ηθικό πρόβλημα. Συνεπώς η αξιολόγησή της είναι έργο της Ηθικής. Σε μια προσπάθεια, λοιπόν, να καταδειχθούν οι προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει η Ηθική κατά την εξέταση του ακανθώδους ζητήματος της ευθανασίας, αλλά και οι κίνδυνοι που ελλοχεύουν από την άγνοια και την έλλειψη ορθής ενημέρωσης των εμπλεκομένων σε αυτή μερών, στο δεύτερο μέρος της εργασίας, παρατίθενται αναλυτικά τα επιχειρήματα τόσο των υπέρμαχων όσο και των πολέμιων της εν λόγω πρακτικής. Έτσι, στο πρώτο κεφάλαιο, οι μεν υποστηρικτές της μιλούν για την ωφέλεια που προκύπτει από την καθιέρωση της ευθανασίας για τον ίδιο τον ασθενή αλλά και για το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο, καθώς και για την ανάγκη σεβασμού της αξιοπρέπειας του ατόμου στη δυσκολότερη και πλέον οριακή στιγμή της ζωής του. Επιχειρηματολογούν σθεναρά για την ύπαρξη δικαιώματος στον θάνατο που εδράζεται επί της αυτονομίας του ατόμου, για την ανάγκη να αντιμετωπίζουμε τον συνάνθρωπο ως σκοπό και όχι ως μέσον κινούμενοι με γνώμονα τον ανθρωπισμό μας, και τέλος για το καθήκον του γιατρού να ανακουφίζει τον πόνο. Στο επόμενο κεφάλαιο, ο αντίλογος περιλαμβάνει τη διατύπωση ισχυρών επιφυλάξεων ως προς την υπαρκτή πιθανότητα καταχρηστικής εφαρμογής της πρακτικής αυτής, που θα οδηγήσει την κοινωνία σε επικίνδυνους «ολισθηρούς κατήφορους». Κάνει λόγο για την υπέρτατη αξία της ανθρώπινης ζωής, για το καθήκον του γιατρού, που εκπορεύεται από τον Όρκο του, να αποφεύγει με κάθε τρόπο την πρόκληση βλάβης στον ασθενή, και για την αρνητική στάση της θρησκείας απέναντι στην με οποιονδήποτε τρόπο αφαίρεση της ανθρώπινης ζωής. Η διαστρέβλωση της θεραπευτικής σχέσης η οποία εμπεριέχει την ευεργετικότητα, τον σεβασμό στην αυτονομία του ατόμου και την εμπιστοσύνη του ασθενούς στον γιατρό, ενισχύουν δυναμικά το ηθικό επιχειρηματικό οπλοστάσιο των αντιτιθέμενων στην ευθανασία. Η εργασία ολοκληρώνεται με τα συμπεράσματα και τον κριτικό προβληματισμό επί του θέματος με την παράθεση προσωπικών απόψεων. Το παρόν πόνημα βασίστηκε σε βιβλιογραφία ελληνική και ξενόγλωσση, καθώς και σε μια πλούσια αρθρογραφία επί του θέματος, τόσο σε επιστημονικά περιοδικά όσο και στον Τύπο, ελληνικό και ξένο. Πολύτιμη για τη διεκπεραίωση της εργασίας αποδείχθηκε και η χρήση διαδικτυακών πηγών.