Late classical and Hellenistic pottery from Asclepieion of Ancient Messene, Greece: An Archaeometric approach

Abstract

Στην παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζεται κεραμική, η οποία εντοπίστηκε σε αποθέτες στο νότιο αίθριο του Ασκληπιείου, στην Αρχαία Μεσσήνη (Τομέας XVI/2). Τα δείγματα χρονολογούνται μεταξύ του β΄ μισού, του 4ου αι. και στον 3ο αι. π.Χ. (τέλη Κλασσικής και Ελληνιστική περίοδος) με βάση τα τυπολογικά τους χαρακτηριστικά. Η κεραμική μελετήθηκε με τη χρήση μικρό-καταστροφικών αναλυτικών τεχνικών προς διερεύνηση ζητημάτων τεχνολογίας και προέλευσης. Ο αποθέτης περιελάμβανε τόσο χονδρόκκοκη κεραμική, όπως μαγειρικά και επιτραπέζια σκευή, αμφορείς όσο και λεπτόκκοκη κεραμική, κυρίως αγγεία πόσεως. Επιπλέον, σε αυτούς τους αποθέτες εντοπίστηκε και μεγάλος αριθμός μικρογραφικών αγγείων πόσεως (σκύφοι), τα οποία είχαν αναθηματικό χαρακτήρα και απαντούν ως σύνηθες εύρημα σε διάφορα ελληνικά ιερά. Με τη χρήση μακροσκοπικών και μικροσκοπικών τεχνικών εξετάστηκαν, τόσο τα οπτικά όσο και τα χημικά χαρακτηριστικά της κεραμικής. Πιο συγκεκριμένα, ο μεσσηνιακός πηλός κατατάχτηκε σε 8 βασικές κατηγορίες (FabricI έως VIII) με βάση τα οπτικά χαρακτηριστικά του, χάρις στον συνδυασμό του Φορητού Οπτικού Μικροσκοπίου (LED-OM) και του κώδικά Munsell για την περιγραφή του χρώματος και των εγκλεισμάτων του πηλού. Επιπλέον με τη χρήση του Ηλεκτρονικού Μικροσκοπίου Σάρωσης (SEM-EDS) και της φορητής συσκευής Φασματοσκοπίας Ακτίνων -Χ Φθορισμού (p-XRF) προσδιορίστηκε η χημική σύσταση και διερευνήθηκε η τεχνολογία κατασκευής των αγγείων. Πιο συγκεκριμένα, εξετάστηκε το επίχρισμα των αγγείων καθώς και η διαδικασία όπτησης. Επιπλέον ζητήματα όπως η σχέση χρηστικότητας των αγγείων με συγκεκριμένες τεχνολογικές επιλογές από τους κεραμείς της περιόδου τέθηκαν υπό συζήτηση. Στην συγκεκριμένη έρευνα έγινε και μια προσπάθεια ανεύρεσης των αρχαίων πηγών εξόρυξης πηλού της Μεσσηνίας, συλλέγοντας αργιλοχώματα από την Βαλύρα, περιοχή σε μικρή απόσταση από την Αρχαία Μεσσήνη και με μακραίωνη παράδοση στην κατασκευή κεραμικών. Επιπρόσθετα, εξετάστηκε η προέλευση συγκρίνοντας δεδομένα από άλλες περιοχές όπως η Αθήνα, η Κόρινθος, η Πάτρα και η Ιταλία, με τις οποίες η Αρχαία Μεσσήνη είχε αναπτύξει σημαντικές εμπορικές και διαπολιτισμικές σχέσεις στη διάρκεια της Κλασσικής-Ελληνιστικής περιόδου. Μέχρι στιγμής, λίγες αρχαιομετρικές μελέτες έχουν διεξαχθεί με επίκεντρο την κεραμική της Αρχαίας Μεσσήνης στο διάστημα μεταξύ του τέλους της Κλασικής και κατά τη διάρκεια της Ελληνιστικής περιόδου. Βάσει αυτού, τα δεδομένα της παρούσας μελέτης μπορούν να παρέχουν ζωτικής σημασίας πληροφορίες σχετικά με την παραγωγή των αγγείων της περιόδου από τον συγκεκριμένο αρχαιολογικό χώρο.