Εἰς τὸν Χρυσόστομον. Ποίημα Γεωργίου. (σύμφωνα με τον κώδικα 212 της Πάτμου φφ. 50v – 53v)

Abstract

Η υμνογραφία αποτελεί την κατεξοχήν εκκλησιαστική ποίηση των Βυζαντινών. Αντιπροσωπευτικό είδος της αποτελεί το κοντάκιο, ένα σύνθετο στροφικό σύστημα, προϊόν σύζευξης στοιχείων της ελληνικής παράδοσης, όπως είναι οι ποιητικές ομιλίες των πρώτων Πατέρων της εκκλησίας και των Ελλήνων Πατέρων του 5ου αιώνα., με στοιχεία της συριακής υμνογραφικής παράδοσης. Με τον Ρωμανό τον Μελωδό (6ος αι.) το είδος φτάνει στην πιο ολοκληρωμένη μορφή. Εκτός από τον Ρωμανό, κοντάκια συνέθεσαν και άλλοι ποιητές, όπως ο Γεώργιος, ποιητής του ύμνου στον Χρυσόστομο. Η ταυτότητα του Γεωργίου παραμένει άγνωστη, όπως και η χρονολόγηση του συγκεκριμένου ύμνου. Τοποθετείται από μελετητές στο β΄ μισό του 7ου αιώνα, ενώ δεν αποκλείεται μεταγενέστερη χρονολόγησή του και σύνδεσή του με τον Γεώργιο Νικομηδείας (9ος αι.). Ο ύμνος παρουσιάζει την τυπική δομή των περισσότερων κοντακίων. Αποτελείται από προοίμιο και δεκαεννέα οίκους που συνδέονται με το εφύμνιο. Το εφύμνιο παρουσιάζει ομοιότητα με το εφύμνιο από τον ύμνο στον Χρυσόστομο που αποδίδεται στον Ρωμανό. Ο ύμνος συνδυάζει τον διηγηματικό χαρακτήρα, με αναφορά στον βίο του Χρυσοστόμου (ο ποιητής φαίνεται να είναι κοντά στον Βίο του Χρυσοστόμου που αποδίδεται στον Γεώργιο Αλεξανδρείας), και στοιχεία που ταιριάζουν σε ρητορικά εγκώμια. Το εξυμνούμενο πρόσωπο παρουσιάζεται σε όλες του τις διαστάσεις, ως οικουμενικός διδάσκαλος μέσα από το ομιλητικό και συγγραφικό του έργο, ως θεολόγος, ως ιεράρχης, ως άγιος, ως μάρτυρας με αναφορά στα γεγονότα που οδήγησαν στην εξορία του. Ο ποιητής αξιοποιεί δημιουργικά τις ποικίλες επιδράσεις : την Αγία Γραφή, την αγιολογική και υμνογραφική παράδοση προς τιμήν του αγίου, το συγγραφικό – ομιλητικό έργο του Χρυσοστόμου, ακόμα και την αρχαία ελληνική παράδοση. Η γλώσσα του ύμνου είναι ζωντανή και ρέουσα. Το μέτρο είναι ρυθμοτονικό και ακολουθεί τις αρχές της ομοτονίας και της ισοσυλλαβίας.