Η σχέση ανάμεσα στην επαγγελματική εξουθένωση και την οργανωσιακή σιωπή υπό την επίδραση της αποτελεσματικής ηγεσίας στους σχολικούς οργανισμούς. Συγκριτική μελέτη στην ειδική και στην γενική αγωγή

Abstract

Η παρούσα μελέτη σχεδιάστηκε για να διερευνήσει την σχέση ανάμεσα στην επαγγελματική εξουθένωση και την οργανωσιακή σιωπή των εκπαιδευτικών που υπηρετούν στην πρωτοβάθμια και τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, τόσο στην γενική όσο και στην ειδική αγωγή και κάτω από την επίδραση του τρόπου με τον οποίο ασκεί την ηγεσία του ο διευθυντής του σχολείου. Η έρευνά μας ήταν ποσοτική και περιέλαβε τη χρήση ενός ερωτηματολογίου με δημογραφικές ερωτήσεις (9 items), ερωτήσεις δυο σταθμισμένων κλιμάκων για την επαγγελματική εξουθένωση (22 items) (Maslach Burnout Inventory Educators' Survey, Kokkinos, 2006) και για την οργανωσιακή σιωπή (20 items) (Knoll & VanDick, 2013), καθώς και ένα αριθμό ερωτήσεων (21 items) για τον τρόπο που ασκεί ο διευθυντής την ηγεσία οι οποίες προήλθαν από το σταθμισμένο ερωτηματολόγιοSchool Leadership Questionnaire (Brauckmann & Pashiardis, 2009) και τις οποίες τροποποιήσαμε για τις ανάγκες της έρευνάς μας. Στην μελέτη συμμετείχαν εκατόν είκοσι τρεις εκπαιδευτικοί και από τις δυο βαθμίδες της γενικής και της ειδικής αγωγής. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι εκπαιδευτικοί έχουν χαμηλό επίπεδο εξουθένωσης και ότι σιωπούν κυρίως για κοινωνικούς λόγους. Η 2x2 (ANOVA) ανάλυση διακύμανσης για τις διαφορές ανάμεσα στις ομάδες για την επαγγελματική εξουθένωση και την οργανωσιακή σιωπή δεν άγγιξαν το επίπεδο της στατιστικής σημαντικότητας. Αναφορικά με τον τρόπο που ο διευθυντής ασκεί την ηγεσία, υπήρξαν στατιστικώς σημαντικές διαφορές ανάμεσα στους εκπαιδευτικούς. Συγκεκριμένα, οι εκπαιδευτικοί της ειδικής αγωγής και οι εκπαιδευτικοί της πρωτοβάθμιας φάνηκε ότι θεωρούν τον διευθυντή τους, περισσότερο αποτελεσματικό, από όσο τον θεωρούν οι εκπαιδευτικοί της δευτεροβάθμιας και οι εκπαιδευτικοί της γενικής αγωγής. Η διάσταση «δεξιότητες επικοινωνίας» φάνηκε ότι θεωρείται η σημαντικότερη για την αποτελεσματικότητα του διευθυντή, σύμφωνα με την γνώμη των εκπαιδευτικών. Οι συσχετίσεις ανάμεσα στις διαστάσεις όλων των παραμέτρων που εξετάστηκαν έδειξαν: στατιστικώς σημαντικά χαμηλές συσχετίσεις ανάμεσα στις διαστάσεις της επαγγελματικής εξουθένωσης (συναισθηματική εξάντληση, αποπροσωποποίηση και προσωπική ολοκλήρωση - επίτευξη) με τα είδη της οργανωσιακής σιωπής (παθητική, καιροσκοπική, προ- κοινωνική και συγκαταβατική), χαμηλές συσχετίσεις για την διάσταση «συμμέτοχη στη διοίκηση» του τρόπου που ο διευθυντής ασκεί την ηγεσία με όλες τις διαστάσεις της επαγγελματικής εξουθένωσης και με την παθητική σιωπή, ενώ μέτρια συσχέτιση βρέθηκε με την συγκαταβατική σιωπή. Τα δεδομένα της έρευνάς μας έδειξαν ότι ο αποτελεσματικός ηγέτης επιδρά στην διαχείριση της επαγγελματικής εξουθένωσης των εκπαιδευτικών και δύναται να περιορίσει την ανάπτυξη του φαινομένου της οργανωσιακής σιωπής στον σχολικό οργανισμό.