Η αντιμετώπιση του προβλήματος των εξαρτησιογόνων ουσιών στο Νομό Βοιωτίας μέσα από την αποτελεσματική συνεργασία των φορέων της Τοπικής και Περιφερειακής Αυτοδιοίκησης

Abstract

Το πρόβλημα της χρήσης εξαρτησιογόνων ουσιών αποτελεί ένα φαινόμενο συνυφασμένο με την ίδια την ανθρώπινη φύση και το πολιτισμικό πλαίσιο κάθε κοινωνίας, αφού, ως γνωστόν, η χρήση τους γίνονταν, ιστορικά, στο πλαίσιο κοινωνικών συνηθειών και θρησκευτικών τελετουργιών, ή σε άλλες περιπτώσεις για την ανακούφιση του σωματικού και ψυχικού πόνου, και την κόπωση.1 Η διάδοση του, όμως, τα τελευταία χρόνια λαμβάνει συνεχώς μεγαλύτερες διαστάσεις και αποκτά καινούριες μορφές, επιφέροντας σημαντικές επιπτώσεις όχι μόνο στους χρήστες και τις οικογένειές τους, αλλά και σε ολόκληρη την κοινωνία, καθώς η χρήση «ουσιών», πέρα από την περιθωριοποίηση, το στιγματισμό, την εξαθλίωση, τις σωματικές και ψυχικές ασθένειες, τα νομικά προβλήματα, και, εν τέλει, τον κοινωνικό αποκλεισμό των «χρηστών», συμβάλλει στη διόγκωση μιας σειράς κοινωνικών προβλημάτων όπως: της παραβατικότητας των νέων, της διακοπής της σχολικής φοίτησης, της εγκληματικότητας, της εξάπλωσης μεταδοτικών μολυσματικών ασθενειών, κ.λπ. Στο πλαίσιο διαχείρισης του πολυπαραγοντικού αυτού προβλήματος και της εστίασής του στο Νομό Βοιωτίας, σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας, που πραγματοποιείται στο πλαίσιο του Διαπανεπιστημιακού Διατμηματικού Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών των Πανεπιστημίων Πελοποννήσου, Πειραιά, Αριστοτελείου και του Δημοκρίτειου, είναι: η διερεύνηση της αποτελεσματικότητας των μέχρι σήμερα εφαρμοζόμενων πολιτικών αντιμετώπισής του, και η αναζήτηση αποτελεσματικότερης αντιμετώπισής του διαμέσου σύστασης θεραπευτικής κοινότητας εξαρτησιογόνων ουσιών και ενός πολυδύναμου κέντρου κοινωνικής επανένταξης και ενσωμάτωσης των πρώην χρηστών στο Νομό Βοιωτίας, διαμέσου της ανάπτυξης των απαραιτήτων συνεργασιών μεταξύ των φορέων της Τοπικής και Περιφερειακής αυτοδιοίκησης του Νομού και την περαιτέρω συνεργασία τους με τους συναρμόδιους για την απεξάρτηση και επανένταξη των χρηστών ιδιωτικούς και κρατικούς φορείς της κεντρικής διοίκησης (πχ, ΟΚΑΝΑ, ΚΕΘΕΑ, κ.λπ). Η δομή της εργασίας περιλαμβάνει πέντε επιμέρους κεφάλαια. Στο πρώτο, αρχικά, γίνεται μία σύντομη ιστορική αναδρομή του προβλήματος της χρήσης εξαρτησιογόνων ουσιών﮲ και στη συνέχεια παρουσιάζονται τα είδη τους και οι βασικές έννοιες της τοξικοεξάρτησης και της θεραπείας. Στο δεύτερο κεφάλαιο επιχειρούμε να παρουσιάσουμε και να κατανοήσουμε τους αιτιολογικούς παράγοντες που προκαλούν και προσδιορίζουν την εξάρτηση, καθώς και να προσεγγίσουμε τα βασικές θεραπευτικές προσεγγίσεις της και τα είδη των θεραπευτικών προγραμμάτων. Στο τρίτο κεφάλαιο ως στόχο έχουμε την προσέγγιση και καταγραφή των σημαντικότερων στοιχείων και πρόσφατων εξελίξεων των διεθνών και ευρωπαϊκών πολιτικών για την αντιμετώπιση του προβλήματος των ναρκωτικών, των επιπτώσεών του στους διάφορους τομείς της κοινωνικής και πολιτισμικής σφαίρας, καθώς και των στρατηγικών πολιτικής αντιμετώπισής του από τις διάφορες χώρες και φορείς σε πανευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο. Στο τέταρτο κεφάλαιο σκοπός μας είναι να αποτυπώσουμε τα βασικά στοιχεία της εθνικής πολιτικής και του εθνικού σχεδίου δράσης κατά των ναρκωτικών και να παρουσιάσουμε το θεραπευτικό χάρτη της ουσιοεξάρτησης στην Ελλάδα με τους φορείς και τα είδη των παρεχόμενων υπηρεσιών πρόληψης και θεραπείας των ουσιοεξαρτήσεων. Στο πέμπτο κεφάλαιο εξειδικεύουμε την ανάλυσή μας στα δεδομένα του Νομού Βοιωτίας, εξετάζοντας, αρχικά, την αποδοτικότητα των υφιστάμενων δομών πρόληψης και θεραπείας των εξαρτησιογόνων ουσιών, επιχειρώντας, ακολούθως, το σχεδιασμό μίας νέας ολοκληρωμένης πρότασης για την αποτελεσματική αντιμετώπιση (πρόληψη, συμβουλευτική, θεραπεία, κοινωνική επανένταξη) του προβλήματος αυτού διαμέσου συνεργασιών και συμπράξεων μεταξύ των Οργανισμών της Τοπικής και Περιφερειακής Αυτοδιοίκησης και άλλων φορέων, όπως για παράδειγμα, του ΟΚΑΝΑ, του ΚΕΘΕΑ, 18 άνω, κ.λπ. Η μεθοδολογία που ακολουθήθηκε για την συγγραφή της παρούσας εργασίας βασίστηκε στην βιβλιογραφική μελέτη και την επεξεργασία στατιστικών στοιχείων. Βασικό βοήθημα αποτέλεσαν οι ετήσιες εκθέσεις του Ευρωπαϊκού Κέντρου Παρακολούθησης των Ναρκωτικών και της Τοξικομανίας (EMCDDA), οι ετήσιες εκθέσεις του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης και Πληροφόρησης για τα Ναρκωτικά και την Τοξικομανία (ΕΚΤΕΠΝ), και οι εκθέσεις και μελέτες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ). Σημαντικό βοήθημα ήταν και η μελέτη και επεξεργασία των στατιστικών στοιχείων του EMCDDA, της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας (ΕΣΥΕ), της Ελληνικής Αστυνομίας και του Συντονιστικού Οργάνου Δίωξης Ναρκωτικών / Εθνική Μονάδα Πληροφοριών (ΣΟΔΝ/ΕΜΠ). Τέλος, πολύτιμες ήταν οι πληροφορίες που αντλήθηκαν κατά την προσωπική συνέντευξη με εκπροσώπους και στελέχη των θεραπευτικών κέντρων και φορέων της ουσιοεξάρτησης και των οργανισμών της Τοπικής και Περιφερειακής Αυτοδιοίκησης. Τελικός στόχος της παρούσας εργασίας μας είναι ο σχεδιασμός και η ανάπτυξη των απαραίτητων συνεργασιών που θα οδηγήσουν στη σύσταση ενός ακόμη συμβουλευτικού κέντρου, μίας θεραπευτικής κοινότητας εξαρτησιογόνων ουσιών και ενός πολυδύναμου κέντρου κοινωνικής επανένταξης και ενσωμάτωσης των πρώην χρηστών στο Νομό Βοιωτίας.