Πολιτική βία, τρόμος και μνήμη στη σύγχρονη ελληνική και ιταλική λογοτεχνία

Abstract

Η διατριβή εξετάζει συγκριτικά αναπαραστάσεις της πολιτικής βίας σε κείμενα μυθοπλασίας της ελληνικής και της ιταλικής λογοτεχνίας υπό το πρίσμα της μνήμης. Θεωρητική βάση της διατριβής για τον συσχετισμό ιστορικής πραγματικότητας και πολιτισμικών αναπαραστάσεων αποτελεί η ανθρωπολογική θεωρία περί «κοινωνικών δραμάτων», ενώ, ειδικότερα, για τη διερεύνηση του λογοτεχνικού πεδίου και την ανάλυση των κειμένων γίνεται χρήση αρχών της Θεματολογίας, της θεωρίας της ιδεολογίας και ψυχαναλυτικών και κοινωνικών θεωριών. Στο εισαγωγικό μέρος των κεφαλαίων της ανάλυσης πραγματοποιείται σύντομη ιστορική αναδρομή στο κοινωνικο-πολιτικό πλαίσιο εμφάνισης της πολιτικής βίας στις δύο χώρες και αποτυπώνονται οι αντίστοιχες κοινωνικές στάσεις απέναντι στη δράση ένοπλων ακροαριστερών οργανώσεων (και αντικαθεστωτικών ένοπλων οργανώσεων κατά τη διάρκεια της Δικτατορίας για την ελληνική περίπτωση). Από τη συστηματική ανάλυση των corpora προκύπτουν τα εξής κυρίαρχα αφηγηματικά σχήματα: η τραγική αφήγηση και το «οικογενειακό ρομάντζο» για την ελληνική περίπτωση, «οικογενειακό ρομάντζο», η αφήγηση της θυσίας και η στρατευμένη αφήγηση για την ιταλική περίπτωση. Η συγκριτική εξέταση δείχνει ότι για την ελληνική περίπτωση η πολιτική βία ανάγεται στη μελαγχολική καθήλωση σε προγενέστερα κοινωνικά δράματα, ενώ βασική πρόθεση της γραφής συνιστά η υπέρβαση των αδιεξόδων της Αριστεράς, απότοκο των οποίων αποτελεί και η ένοπλη δράση ακροαριστερών οργανώσεων. Αντίστοιχα, η πολιτισμική μνήμη αναφορικά με τα «χρόνια του μολυβιού» στην Ιταλία, εστιάζοντας στο τραύμα και τη θυματοποίηση, παραμένει ως επί το πλείστον πολωμένη, εμφανίζοντας παράλληλα συμπτώματα νοσταλγικής αναπόλησης μιας σύλληψης της έννοιας του «πολιτικού» με συγκρουσιακούς όρους.