Η υγεία και η φροντίδα υγείας φυλακισμένων γυναικών στην Ελλάδα

Abstract

Ιστορικό: Η αξιολόγηση του επιπέδου υγείας των κρατουμένων, η πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας κατά τη διάρκεια της φυλάκισης και οι συνθήκες κράτησης δεν έχουν επαρκώς διερευνηθεί στην Ελλάδα. Σκοπός αυτής της έρευνας ήταν να αξιολογηθούν το επίπεδο υγείας των γυναικών κρατουμένων και αν αυτό επηρεάστηκε από τη φυλάκιση, η δυνατότητα πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας κατά τη διάρκεια της κράτησης, η ικανοποίηση των φυλακισμένων γυναικών σε σχέση με τις συνθήκες κράτησης που βιώνουν καθώς και να αναδειχθούν τυχόν διαφορές που υπάρχουν ανάμεσα στα δυο γυναικεία καταστήματα κράτησης της χώρας. Μέθοδος: Μια σύγχρονη μελέτη πραγματοποιήθηκε στα δύο καταστήματα κράτησης γυναικών που υπάρχουν στην Ελλάδα, συγκεκριμένα στα Καταστήματα Κράτησης Κορυδαλλού και Ελεώνα Θηβών, κατά τα έτη 2014 και 2015. Η έρευνα διεξήχθη έπειτα από χορήγηση άδειας εισόδου από το Υπουργείο Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και έγκρισης από την Επιτροπή Ερευνητικής Δεοντολογίας της Σχολής Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου. για τη συλλογή των δεδομένων δημιουργήθηκε ένα ερωτηματολόγιο με ερωτήσεις σχετικές με τα κοινωνικο-δημογραφικά χαρακτηριστικά των γυναικών κρατουμένων, το επίπεδο γενικής και ψυχικής υγείας, την πρόσβαση και ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας κατά τη διάρκεια της φυλάκισης και τις συνθήκες κράτησης. Οι κρατούμενες μεγαλύτερης επικινδυνότητας καθώς και όσες αντιμετώπιζαν σοβαρά ψυχολογικά προβλήματα ή είχαν αδυναμία κατανόησης της ελληνικής γλώσσας αποκλείστηκαν από την έρευνα. Η συμμετοχή των γυναικών ήταν εθελοντική παρέχοντας προφορικά τη συγκατάθεσή τους και οι πληροφορίες που συγκεντρώθηκαν ήταν ανώνυμες ώστε να διασφαλίζεται το απόρρητο. Η στατιστική επεξεργασία για την εξαγωγή των αποτελεσμάτων πραγματοποιήθηκε με το στατιστικό πακέτο SPSS 21 μέσω περιγραφικής και επαγωγικής στατιστικής ανάλυσης. Αποτελέσματα: Από το σύνολο των 524 γυναικών κρατουμένων, 397 πληρούσαν τα κριτήρια και δέχτηκαν να συμμετάσχουν στη μελέτη (ποσοστό ανταπόκρισης 75,8%). Το 80,4% των γυναικών εξέτιαν την ποινή τους ενώ οι υπόλοιπες ήταν υπόδικες. Ως κυριότεροι λόγοι φυλάκισης παρουσιάστηκαν οι οικονομικοί λόγοι και η διακίνηση/ εμπορία ναρκωτικών ουσιών σε ποσοστό 33,3% και 31,7% αντίστοιχα. Το 66,3% δήλωσε μέτρια ή φτωχή κατάσταση γενικής υγείας ενώ το αντίστοιχο ποσοστό πριν την κράτηση ήταν 23,4%. Περισσότερες από τις μισές ερωτηθείσες ανέφεραν επιδείνωση της υγείας του και κακή ψυχική υγεία. Η συντριπτική πλειοψηφία εξέφρασε αισθήματα όπως λύπη, ανησυχία ή δυσφορία που επηρέαζαν σε σημαντικό βαθμό την καθημερινότητά τους. Το 67,5% ανέφερε ότι ο κύριος λόγος ανησυχιών ήταν η σχέση των κρατουμένων με τα μέλη της οικογένειάς τους και το 51,4% δήλωσε ότι υπήρχε η δυνατότητα αντιμετώπισης και υποστήριξης οικογενειακών προβλημάτων κατά τη διάρκεια της φυλάκισης. Σχετικά με τους παράγοντες κινδύνου, η καπνιστική συνήθεια (21 και άνω τσιγάρα την ημέρα) αυξήθηκε κατά 20,8% εντός της φυλακής. Η πρόσβαση και η ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας κατά τη διάρκεια της κράτησης περιγράφηκαν ως κακές/ πολύ κακές από το 44,8% και το 46,1% των ερωτηθέντων αντίστοιχα. Σχεδόν οι μισές γυναίκες δήλωσαν άσχημες εντυπώσεις με τις συνθήκες διαμονής και διατροφής, την καθαριότητα και τη γενική εικόνα των συνθηκών κράτησης, ωστόσο υψηλότερα ποσοστά δυσαρέσκειας εντοπίστηκαν στο κατάστημα κράτησης του Κορυδαλλού. Το 41,7% ανέφερε ότι προσφέρονται προγράμματα κοινωνικής επανένταξης και το 30,7% ότι είχε τη δυνατότητα να ασκείται ενώ άλλες συχνά αναφερόμενες ασχολίες ήταν το διάβασμα και η τηλεόραση. Τέλος παρατηρήθηκαν συσχετίσεις μεταξύ της πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας, της ποιότητας της παρεχόμενης φροντίδας, της συμπεριφοράς υψηλού κινδύνου, των συνθηκών κράτησης καθώς και της ηλικίας με την κατάσταση γενικής και ψυχικής υγείας των γυναικών κρατουμένων. Επιπλέον ο χρόνος φυλάκισης φάνηκε να σχετίζεται αρνητικά με την κατάσταση υγείας των κρατουμένων, την πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας κατά τη διάρκεια του εγκλεισμού και την ποιότητα της παρεχόμενης φροντίδας υγείας εντός των φυλακών. Συμπεράσματα: Η παροχή κατάλληλης φροντίδας κατά τη διάρκεια της κράτησης δεν είναι ικανοποιητική. Η φυλάκιση και οι συνθήκες κράτησης επηρεάζουν το επίπεδο υγείας των γυναικών κρατουμένων. Τα ευρήματα θα πρέπει να αποτελέσουν αφετηρία για περαιτέρω έρευνα και να αξιοποιηθούν από τους λήπτες αποφάσεων προκειμένου να υπάρξουν αποτελεσματικές παρεμβάσεις με στόχο την κάλυψη των αναγκών υγείας αυτού του ευάλωτου πληθυσμού, τη βελτίωση της καθημερινότητας εντός της φυλακής αλλά και της ζωής μετά την αποφυλάκιση.