Ανάλυση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: Η περίπτωση της Ελλάδας

Abstract

Η παρούσα διπλωματική πραγματεύεται την αναδιοργάνωση που περιήλθε η ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και όλα τα μέτρα που ελήφθησαν με στόχο την ενίσχυση του ανταγωνισμού, την μείωση του κόστους παραγωγής και τη μεγιστοποίηση του κοινωνικού οφέλους. Αντικείμενό της αποτελεί η εξέταση της Ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας υπό τα πρότυπα του "Target Model" και η εφαρμογή στο Ελληνικό σύστημα. Σε τεχνικό κομμάτι, στόχο του μοντέλου αποτελεί, επίσης, η ασφάλεια του εφοδιασμού και η εξασφάλιση του δικτύου διανομής ώστε να επιτυγχάνεται απρόσκοπτα η μεταφορά ενέργειας. Η δυσκολία, ωστόσο, που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα στην μεγάλης κλίμακας αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας καθώς και το γεγονός ότι οι σύγχρονες κοινωνίες έχουν βασίσει εξ ολοκλήρου την λειτουργία τους σε αυτή, οδηγεί στην επιτακτική ανάγκη για διαρκή εξισορρόπηση μεταξύ προσφοράς και ζήτησης. Αν και υπάρχουν αρκετά μοντέλα οργάνωσης των αγορών ενέργειας, όπως του μονοπωλίου ή του μοναδικού αγοραστή, αυτό που φαίνεται να εξυπηρετεί καλύτερα τις ανάγκες κρατών και καταναλωτών είναι αυτό της ελεύθερης αγοράς και πλέον του Χρηματιστηρίου Ενέργειας, που προσφέρει ένα περιβάλλον οργανωμένης διαπραγμάτευσης με τυποποιημένες διαδικασίες. Την ανάγκη για την υιοθέτηση του απελευθερωμένου μοντέλου αναγνώρισε η Ευρώπη ήδη από το 1990 όταν και άρχισε να εκδίδει πακέτα μέτρων προς την προώθηση αυτού στις εσωτερικές αγορές της. Στο ίδιο πλαίσιο το 2009, εγκαινιάζει τo Μοντέλο Στόχος, που εκτός από τον χρονικό διαχωρισμό της αγοράς σε 4 επίπεδα Προθεσμιακή – Χονδρική αγορά, Αγορά Επόμενης Ημέρας, Ενδοημερίσια Αγορά και Αγορά εξισορρόπησης, προωθούσε τις διμερείς συμβάσεις των κρατών μελών με στόχο την πανευρωπαϊκή σύζευξη των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας. Την νέα αυτή δομή της ενεργειακής αγοράς κλήθηκε να εφαρμόσει και η Ελλάδα τον Νοέμβριο του 2020, προχωρώντας σε μετασχηματισμό και αναδιοργάνωση της εθνικής αγοράς και εγκαταλείποντας το προηγούμενο καθετοποιημένο μονοπωλιακό καθεστώς. Ωστόσο, από τους πρώτους μήνες λειτουργίας του παρατηρήθηκαν δυσλειτουργίες και στρεβλώσεις που οδήγησαν σε όχι και τόσο ενθαρρυντικά αποτελέσματα με τις οικονομικές επιπτώσεις στον τελικό καταναλωτή να είναι δυσβάσταχτες. Η βασική αυτή απόκλιση από τον βασικό σκοπό του Target Model έγκειται κυρίως στην έλλειψη ουσιαστικού ελέγχου από τις Ελληνικές Αρχές, στην αδυναμία του μοντέλου να περιορίζει κερδοσκοπικές τακτικές και στο ολιγοπώλιο ηλεκτροπαραγωγών στην Ελλάδα. Η Ελληνική Πολιτεία, αναγνωρίζοντας τις στρεβλώσεις αυτές και προβαίνοντας σε μεταρρυθμίσεις για την εξυγίανση τους θα μπορούσε να αμβλύνει τις επιπτώσεις και να δρέψει τα οφέλη που παρέχει το νέο αυτό μοντέλο.