Ο μύθος της ωραίας Ελένης: ένοχη ή αθώα; μια περιδιάβαση στις αρχαίες πηγές - Από τον Όμηρο έως τη δεύτερη σοφιστική

Abstract

Στόχος της παρούσας μεταπτυχιακής εργασίας είναι η παρουσίαση της λογοτεχνικής αποτύπωσης του ζητήματος της ενοχής ή της αθωότητας της Ωραίας Ελένης σε σχέση με τον Τρωικό πόλεμο στα διάφορα είδη της αρχαίας ελληνικής γραμματείας. Η μελέτη του συγκεκριμένου θέματος εκκινεί από τα έργα του Ομήρου, διατρέχει το σύνολο όλων των λογοτεχνικών ειδών της αρχαϊκής και κλασικής εποχής και ολοκληρώνεται με τα αντίστοιχα έργα των πρώτων ελληνορωμαϊκών χρόνων (Δεύτερη Σοφιστική). Αρχικά, παρουσιάζονται οι δύο βασικές εκδοχές σχετικά με το θέμα και στη συνέχεια εντοπίζονται οι υποστηρικτές της κάθε εκδοχής στα διάφορα είδη της αρχαίας ελληνικής γραμματείας (επική, λυρική και δραματική ποίηση, ιστοριογραφία και ρητορεία) μέσω της παράλληλης αναφοράς στα σχετικά έργα. Συγκεκριμένα, η πρώτη εκδοχή, που υποστηρίζεται αρχικά από τον Όμηρο και επιβεβαιώνει την ενοχή της Ελένης, αναπαράγεται με ένταση στο διδακτικό και ηρωικό έπος, στη λυρική και δραματική ποίηση και στην έντεχνη ρητορεία, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση μιας αρνητικής και καταδικαστέας εικόνας για την ηρωίδα. Μια απροσδόκητη διαφοροποίηση στην αρνητική αναπαράσταση της Ελένης φαίνεται ότι επέρχεται από τον λυρικό ποιητή Στησίχορο, ο οποίος υποστηρίζει την εκδοχή της αθωότητάς της, επιχειρώντας να την απαλλάξει από τις εναντίον της μομφές. Τη στησιχόρεια εκδοχή θα υιοθετήσουν στη συνέχεια κάποιοι μεμονωμένοι δημιουργοί από διάφορα λογοτεχνικά είδη, οι οποίοι με τα έργα τους θα επιδιώξουν να αποενοχοποιήσουν την Ελένη και να της αποδώσουν θετικά χαρακτηριστικά. Τα έργα που σχετίζονται με τις προαναφερθείσες εκδοχές εντοπίζονται και παρουσιάζονται αναλυτικά στην παρούσα εργασία μέσω κειμενικών αναφορών και ερμηνευτικών επισημάνσεων με σκοπό να αναδειχθεί η στάση του κάθε συγγραφέα απέναντι στο ζήτημα της ενοχής ή της αθωότητας της Ελένης. Επιπλέον, στα πλαίσια της παρούσας διατριβής γίνεται αναφορά, όχι μόνο στις λογοτεχνικές, αλλά και στις μυθολογικές και θρησκευτικές αφηγήσεις που σχετίζονταν με την Ωραία Ελένη, καθώς στο πρόσωπό της αποδιδόταν αρχικά θεϊκή και λατρευτική υπόσταση, ενώ αργότερα η ηρωίδα αποτυπώθηκε στον χώρο του μύθου ως μια απλή θνητή για τη ζωή και τη δράση της οποίας είχαν δημιουργηθεί ποικίλες παραλλαγές.