Η αριθμολογία στην ορφικοπυθαγόρεια φιλοσοφία και τον Όμηρο και οι επιβιώσεις της στη Νεοελληνική Λογοτεχνία

Abstract

Στην παρούσα διπλωματική εργασία προσεγγίσαμε το αριθμητικό συμβολικό σύστημα, όπως εμφανίστηκε στον ορφισμό, στην πυθαγόρεια φιλοσοφία και στα πρώτα γραπτά κείμενα της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας, τα έπη του Ομήρου. Αξιοποιώντας τις άμεσες και έμμεσες πηγές από τα αρχαία χρόνια καταγράψαμε τη σημασία των αριθμητικών δεδομένων και προσπαθήσαμε να ανακαλύψουμε αριθμολογικά ίχνη στη νεοελληνική λογοτεχνία. Συγκεκριμένα, η εργασία δομείται σε δύο μέρη. Το πρώτο μέρος αποτελείται από τρία κεφάλαια. Στο πρώτο αναφερθήκαμε στον Ορφέα. Παραθέσαμε πληροφορίες για τη ζωή του, για τη διδασκαλία του και τις θέσεις του φιλοσοφικού του συστήματος συμπεριλαμβάνοντας τις αριθμολογικές του νύξεις. Στο δεύτερο κεφάλαιο, παρουσιάσαμε τον Πυθαγόρα και τους οπαδούς του. Βασισμένοι σε αναφορές διάφορων συγγραφέων μελετήσαμε τον τρόπο ζωής και τις συνθήκες διαμόρφωσης της θεωρίας των αριθμών. Διαπιστώσαμε την αλληλεπίδραση ορφικών και πυθαγορείων στα πιο βασικά σημεία της θεωρία τους, καθώς και την απορρόφηση της ορφικής αριθμολογικής σκέψης στους πυθαγόρειους. Στο τρίτο κεφάλαιο και τελευταίο του πρώτου μέρους ασχοληθήκαμε διεξοδικά σχεδόν με τα αριθμητικά στοιχεία του Ομήρου, εξετάζοντας τη σημασία και τη συχνότητα εμφάνισης τους· καταλήξαμε, λοιπόν, στο συμπέρασμα ότι η σύνθεση της Ιλιάδας και Οδύσσειας βασίζεται σε μαθηματικό κώδικα. Στη συνέχεια, στο πρώτο κεφάλαιο του δεύτερου μέρους διατρέξαμε δημοτικά τραγούδια. Εντοπίσαμε τα αριθμητικά στοιχεία και εξηγήσαμε τον λειτουργικό τους ρόλο ως ποσοτικά και ποιοτικά συστατικά των κειμένων. Από τη λεπτομερή έρευνα αναδείχθηκαν οι κοινές συνιστώσες ανάμεσα στον μαθηματικό κώδικα του Ομήρου και του αριθμολογικού συστήματος των δημοτικών τραγουδιών. Βασικός κοινός τόπος είναι η χρήση του αριθμού τρία και των πολλαπλάσιών του στη νεοελληνική λαϊκή παραγωγή και τα ομηρικά έπη. Στο δεύτερο κεφάλαιο του δεύτερου μέρους ερευνήσαμε τις επιβιώσεις φιλοσοφικών θέσεων και αριθμολογικών τεκμηρίων στη σύγχρονη νεοελληνική λογοτεχνία. Αναγνώσαμε σπουδαίους Έλληνες ποιητές (Σολωμό, Κάλβο, Παλαμά, Καβάφη, Σικελιανό, Σεφέρη, Ελύτη, Εγγονόπουλο, Ρίτσο, Βαφόπουλο, Κακναβάτο, Δημουλά, Υφαντή, Γαβαλά, Μαστοράκη, Kύρου, Αναγνωστάκη). Από την αναγνωστική περιπλάνησή μας στις ποιητικές συλλογές των ανωτέρω ποιητών προέκυψαν τα εξής: η ορφική και πυθαγόρεια άποψη της αναγωγής όλων των όντων σε μια ενοποιητική αρχή (ένα) επιβιώνει στον Διονύσιο Σολωμό «Carmen Seculare», τον Άγγελο Σικελιανό Ορφικά, τον Νίκο Εγγονόπουλο και τον Οδυσσέα Ελύτη. Η μορφή του Ορφέα κυριαρχεί στα Ορφικά του Άγγελου Σικελιανού, αξιοποιείται συμβολικά στον Σολωμό και εμπνέει τον Κωστή Παλαμά στον Δωδεκάλογο του Γύφτου και στη Φλογέρα του Βασιλιά. Οι πυθαγόρειοι είναι παρόντες στο έργο του Νίκου Εγγονόπουλου και του Οδυσσέα Ελύτη δηλώνοντας τις φιλοσοφικές καταβολές του ποιητή. Αριθμολογικά ευρήματα ανιχνεύονται στο πάνθεο των υπόλοιπων ποιητών καταδεικνύοντας την καθολική και διαχρονική επιρροή του αριθμολογικού συστήματος. Εν κατακλείδι, ελπίζουμε ότι φωτίσαμε την αριθμολογική διάσταση της ποίησης, ανώνυμης και επώνυμης, συμβάλλοντας στην ανάδειξη των επιρροών του Ομήρου μέσα από την αριθμολογία του, στη λαϊκή παράδοση και τη δημιουργική αναβίωση της ορφικοπυθαγόρειας σκέψης, μέσα από το αριθμητικό της σύστημα σε πολλούς Νεοέλληνες ποιητές.