Οι απόψεις του Αριστοτέλη και του Πλάτωνα ως προς τα άτομα με αναπηρία/ες

Abstract

Η διαχρονική επιρροή του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη στη διαμόρφωση της δυτικής σκέψης καθιστά την ανάλυση των θέσεών τους για την ανθρώπινη διαφορετικότητα, και ειδικότερα για την αναπηρία/ες, πεδίο κριτικής σημασίας. Βασικός σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η συστηματική ανάλυση και η κριτική αξιολόγηση των απόψεων των δύο φιλοσόφων για την αναπηρία/ες, όπως αυτές παρουσιάζονται στα πρωτογενή τους κείμενα. Για την επίτευξη του σκοπού, υιοθετήθηκε ποιοτική ερευνητική προσέγγιση, με τη μέθοδο της ερμηνευτικής θεματικής ανάλυσης. Το δείγμα της έρευνας αποτέλεσαν επιλεγμένα έργα του Πλάτωνα (ενδεικτικά: Πολιτεία, Νόμοι) και του Αριστοτέλη (Πολιτικά, Ηθικά Νικομάχεια, Ρητορική). Τα βασικά ευρήματα κατέδειξαν ότι η στάση του Πλάτωνα απορρέει από τον μεταφυσικό του ιδεαλισμό, οδηγώντας σε έναν ωφελιμισμό που νομιμοποιεί την ευγονική και την εξάλειψη του «ατελούς». Αντιθέτως, η θέση του Αριστοτέλη αποδείχθηκε εσωτερικά αντιφατική, καθώς η βιο-πολιτική του σκέψη πλαισιώνει την αναπηρία ως «λάθος της φύσης», ενώ η ηθική του φιλοσοφία εισάγει την πρωτοποριακή έννοια του «ελέους» (συμπόνιας). Η σύγκρισή τους ανέδειξε την κοινή ευγονική τους κατάληξη, αλλά και τη θεμελιώδη διαφορά τους στη φιλοσοφική αιτιολόγηση (μεταφυσικός ιδεαλισμός έναντι βιολογικού εσενσιαλισμού). Το βασικό συμπέρασμα της έρευνας είναι ότι οι θέσεις των δύο στοχαστών, παρά τις διαφορές τους, συνέβαλαν στη δημιουργία ενός ισχυρού φιλοσοφικού οπλοστασίου που νομιμοποίησε ιστορικά τον κοινωνικό αποκλεισμό, την παθολογιοποίηση της απόκλισης και τη θεμελίωση μιας αντίληψης περί υπό αίρεση ανθρώπινης αξίας, ασκώντας βαθιά και διαχρονική επιρροή στη δυτική σκέψη.