Διεθνοποίηση, πολιτικές για τη γλώσσα και η ηγεμονία της Αγγλικής: Μια μελέτη για τις νέες μορφές διακυβέρνησης, τη γνώση και τις ταυτότητες στα Ελληνικά Ιδρύματα Ανώτατης Εκπαίδευσης

Abstract

Η παρούσα διδακτορική διατριβή εξετάζει τις αλλαγές που προωθούνται στο πεδίο της Ελληνικής Ανώτατης Εκπαίδευσης υπό την επιρροή του κυρίαρχου Ευρωπαϊκού και παγκόσμιου εκπαιδευτικού λόγου για διεθνή προβολή και αναγνωρισιμότητα και το βαθμό που εμπλέκονται ζητήματα γλώσσας. Ειδικότερα, επιδιώκουμε να διερευνή-σουμε τις μορφές γνώσης και εξουσίας που αναδύονται σε σχέση με την επιταγή για διεθνοποίηση των ιδρυμάτων Ανώτατης Εκπαίδευσης με ιδιαίτερη αναφορά στο ζή-τημα της κυριαρχίας της Αγγλικής γλώσσας και να εντοπίσουμε τους τρόπους με τους οποίους οι αλλαγές στις μορφές γνώσης και κοινωνικού ελέγχου αρθρώνονται μέσα από αναπλαισιώσεις στο εθνικό και τοπικό επίπεδο και επιδρούν στη διαμόρφωση των ακαδημαϊκών πρακτικών και των θεμιτών ακαδημαϊκών ταυτοτήτων. Η εμπειρική έ-ρευνα συμπεριλαμβάνει δεκαπέντε τμήματα πέντε Ανώτατων Εκπαιδευτικών Ιδρυμά-των. Συγκεκριμένα, τα δεδομένα πρόεκυψαν από (α) την κειμενική ανάλυση των εκθέσεων εξωτερικής αξιολόγησης (ΕΕΑ) των τμημάτων της έρευνας όπως αυτές πα-ρήχθησαν και διακινήθηκαν από την ΑΔΙΠ, (β) ημιδομημένες συνεντεύξεις με 25 ακα-δημαϊκούς που βρίσκονταν σε θέσεις διοικητικής ευθύνης για την χάραξη ιδρυματικής/τμηματικής πολιτικής κατά το διάστημα της έρευνας, (γ) ερωτηματολόγια που απευθύναμε στο σύνολο των μελών ΔΕΠ/ΕΠ των τμημάτων της έρευνας. Θεωρητικά η μελέτη θεμελιώνεται στην έννοια του λόγου και της κυβερνησιμότητας, του Foucault όπως έχει εξελιχτεί στη σύγχρονη ανάλυση εκπαιδευτικών πολιτικών (Ball, 2008b·Dean,1999· Perryman et al., 2017) και γλωσσικών πολιτικών/πρακτικών (Martín Rojo, 2017) όσο και στην έννοια του παιδαγωγικού λόγου του Bernstein (2000). Συγκεκριμένα, με τη λειτουργικοποίηση των εννοιών της ταξινόμησης, της περιχάραξης και του νοηματικού προσανατολισμού, όπως αναπτύχθηκαν στη θεωρία του Bernstein (1990, 2000) αναλύουμε τους τρόπους και τους χώρους εντός των οποίων (ανα)διαμορφώνονται οι παιδαγωγικές και επαγγελματικές ταυτότητες (Sarakinioti, 2012·Tsatsaroni et al., 2015· Singh, 2015). Ένα βασικό συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι οι συναρθρώσεις του λόγου της διε-θνοποίησης αναπλαισιώνονται στο εθνικό επίπεδο με αναφορά σε αξίες όπως η αντα-γωνιστικότητα, η διασφάλιση ποιότητας και η επιτελεστικότητα. Σε αυτό το πλαίσιο η υιοθέτηση της Αγγλικής γλώσσας προβάλλεται ως αναγκαία συνθήκη ενός ανταγωνι-στικού ιδρύματος ενώ παράλληλα αναδεικνύεται σε μέσον άσκησης εξουσίας στα ά-τομα. Παρατηρούμε ωστόσο ότι στο τοπικό/ιδρυματικό επίπεδο τα όρια και οι αλλαγές στις πρακτικές γίνονται αντικείμενο διαπραγμάτευσης από τους ακαδημαϊκούς, οι ο-ποίοι άλλοτε αναπαράγουν, και άλλοτε αμφισβητούν ή/και μετασχηματίζουν τα κυρί-αρχα πρότυπα αντλώντας νομιμοποίηση από διαφορετικούς πόρους. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η συγκρότηση των ταυτοτήτων να γίνεται μια συνεχή και αναστοχαστική διαδικασία, στοιχεία της οποίας ανιχνεύονται στα δεδομένα της έρευνά μας και υπο-δεικνύουν ότι κυριαρχούν υβριδικοί τύποι ταυτότητας (Bernstein, 1996· Robertson & Sorensen, 2018).