Εικόνες του πρωτοβυζαντινού οίκου από τα κείμενα του Ιωάννη Χρυσοστόμου

Abstract

Ο Ιωάννης Χρυσόστομος (4ος-5ος αι. μ.Χ.) σε ομιλίες που εκφώνησε στην Αντιόχεια και την Κωνσταντινούπολη, όπου υπηρέτησε την Εκκλησία ως Πατριάρχης, εναντιώθηκε στη χαλαρή και πολυτελή ζωή των πλουσίων, ενώ προέτρεπε το εκκλησίασμά του να εγκαταλείψει τον αρχαίο τρόπο ζωής και να διάγει απλό και λιτό βίο. Στις εικόνες που χρησιμοποίησε στους λόγους του για να περιγράψει τα ήθη της εποχής του παρέχει λεπτομερείς πληροφορίες για τον πρωτοβυζαντινό οίκο. Το πρώτο κεφάλαιο, αρχιτεκτονική δομή και διακόσμηση του πρωτοβυζαντινού οίκου (σ. 20-150), περιλαμβάνει εισαγωγή και διάφορες ενότητες: περίστυλους οίκους-domus, (με αυλή-αίθριο, τραπεζαρίες και αίθουσες υποδοχής-τρικλίνια, κήπους-παραδείσους, στοές ή περιπάτους, κίονες γύρω από τον κήπο, αποθήκες- ταμιεῖα, κουζίνα και ξυλόφουρνο, αποχωρητήρια και λουτρά, στάβλους και χώρους στάθμευσης για οχήματα, υπνοδωμάτια και χώρους διαμονής και διημέρευσης στον πρώτον όροφο), πολυώροφες οικίες, αγροικίες, απλοϊκές οικίες, οικίσκους, καταστήματα-tabernae, διακόσμηση τοίχων (ορθομαρμαρώσεις, χρωματισμός τοίχων, τοιχογραφίες, πορτραίτα και εικόνες αγίων, επιτοίχια ψηφιδωτά, κουρτίνες και «ταπισσερί» τοίχων), διακόσμηση δαπέδου (μάρμαρα, ψηφιδωτά, χαλιά), διακόσμηση οροφής, αγάλματα και εικόνες από τις ομιλίες του Ιωάννη Χρυσοστόμου που απεικονίζουν την καθημερινή ζωή στην Αντιόχεια και την Κωνσταντινούπολη. Το δεύτερο κεφάλαιο εστιάζει στην πλούσια επίπλωση του πρωτοβυζαντινού οίκου, (σ. 151-241): κρεβάτια, ανάκλιντρα-stibadia, κλινίδια, τραπέζια, θρόνους, καρέκλες, διάφορα είδη σκαμνιών, κιβώτια-σεντούκια και ερμάρια και στη χρήση των διαφόρων επίπλων. Επίσης δίδει λεπτομερείς περιγραφές για τον τρόπο που δειπνούσαν και διασκέδαζαν στα συμπόσια. Το τρίτο κεφάλαιο παρουσιάζει τα διάφορα σκεύη, με έμφαση στα πολυτελή αργυρά και χρυσά, που χρησιμοποιούνταν στον πρωτοβυζαντινό οίκο (σ. 242-297) κατά κατηγορίες, ανάλογα με τη χρήση τους: μαγειρικά σκεύη, δοχεία αποθήκευσης και μεταφοράς, επιτραπέζια σκεύη, σκεύη προσωπικής φροντίδος, φορητά σκεύη θέρμανσης και λύχνους. Ο πρωτοβυζαντινός αριστοκρατικός οίκος ήταν δομημένος και διακοσμημένος κατά τα ελληνορωμαϊκά πρότυπα. Σταδιακά εγκαταλείπεται η μυθολογική θεματολογία στη διακόσμηση και εμφανίζονται χριστιανικά σύμβολα όπως ο σταυρός, το χριστόγραμμα, εικόνες αγίων και επιγραφές χριστιανικού περιεχομένου, τα οποία και επικρατούν.