Επικούρεια Ηθική: «Κύριαι Δόξαι», «Ἐπιστολὴ πρὸς Μενοικέα», «Ἐπικούρου Προσφώνησις»

Abstract

Η παρούσα διπλωματική εργασία πραγματεύεται σπαράγματα και απηχήσεις την επικούρειας ηθικής, όπως αυτά διατυπώθηκαν από τον κύριο εκπρόσωπο της, Επίκουρο, έναν διανοητή ο οποίος ζει και μορφοποιεί την φιλοσοφική θεωρία του κατά την ελληνιστική εποχή. Η επικούρεια φιλοσοφία εκτείνεται από τον 2ο αιώνα π.Χ έως τον 3ο αι.μ.Χ και όπως θα αναλυθούν περαιτέρω, θα εκπονηθεί η φιλολογική ανάλυση της ηθικής πραγματείας και πτυχών της γνωσιοθεωρίας του διανοητή, όπως αυτά αποτυπώνονται στα ακόλουθα διασωζόμενα αποσπάσματα έργων του, «Κύριαι δόξαι», «Ἐπιστολὴ πρὸς Μενοικέα», «Ἐπικούρου προσφώνησις», σε συνάρτηση με διασωζόμενα αποσπάσματα έργου του ίδιου του φιλοσόφου από την ‘Ἐπιστολή πρὸς Ήρόδοτον’, καθώς και πονήματα λατίνων συγγραφέων, τα οποία διασώζουν πτυχές της φυσικής και ηθικής επικούρειας θεωρίας. Η επικούρεια ηθική επιτελεί το έργο της διδασκαλίας της απόλυτης ευδαιμονίας στην ζωή των ανθρώπων, δηλαδή του ‘πεφωτισμένου ηδονισμού’, ως αποτέλεσμα της εμπειρικής ηδονής, που αποκτά την ηθική εντελέχεια της υπό το πρίσμα της ψυχικής ‘ἀταραξίας᾿. Συνεπώς. ο άνθρωπος κυριαρχείται από την αρχή της ατομικής βούλησης, ως αποτέλεσμα της ‘ἀτομικῆς παρεκκλίσεως’ των ατομικών ροών της ύλης και των συνακόλουθων εμπειρικών παραστάσεών του, καθώς οφείλει να θέτει τις ορίζουσες της ζωής του υπό το πρίσμα των αρετών της φιλίας και της αυτάρκειας. Ταυτόχρονα, το άτομο προκειμένου να κατακτήσει την ηθική του εντελέχεια πρέπει να καθοδηγεί τα πάθη του, μέσω του ‘ἐπιλογισμοῦ’ και της αντιληπτικής του ικανότητας,της γνώσεως, στοιχεία που συνίστανται στην επίγνωση της φυσικής ιδιοσυστασίας των όντων, η οποία γίνεται καταληπτή μέσω των αρχών της ατομικής θεωρίας του Δημόκριτου και του Κανόνα του Επικούρου. Πρόκειται, συνεπώς, για μια φιλοσοφική θεώρηση βασισμένη στον εμπειρισμό και τον εξορθολογισμό της ατομικής εμπειρίας, που θέλγεται να αποστρέφεται την πλατωνική ιδεοκρατική θεώρηση του κόσμου, καθώς και τον καθολικισμό της θείας πρόνοιας του Στωικισμού. Ο επικούρειος θιασώτης ασκείται μέσω της αρετής της σωφροσύνης, της εγκράτειας, της δικαιοσύνης και της ανδρείας στην διαρκή αναζήτηση του πεφωτισμένου ηδονισμού, στοιχείο που επιφορτίζει την ψυχή του ανθρώπου με πρακτικές της επικούρειας Τετραφαρμάκου. Έτσι καθίσταται συμμέτοχος της ‘καταστηματικής ηδονής, δηλαδή της ψυχικής και σωματικής υγείας του ατόμου, απολακτίζοντας το κυνήγι των‘κινητικών ηδονών’.